Αν απομακρυνθεί κανείς από τα στιγμιότυπα των βομβαρδισμών και της καθημερινής έντασης, η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή αποκαλύπτεται ως μια διαδικασία αναδιάταξης ισχύος, όχι απλώς ως στρατιωτική αντιπαράθεση. Οι μεγάλες δυνάμεις δεν κινούνται αποκλειστικά με βάση τα όπλα. Κινούνται με στρατηγικό στόχο  να δημιουργήσουν ένα πλαίσιο όπου κανένα κράτος ή ομάδα στην περιοχή δεν μπορεί να κυριαρχήσει πλήρως αλλά όλες εξαρτώνται από τις ισορροπίες που επιβάλλουν οι ισχυροί. Αυτό σημαίνει ότι οι μεγάλες δυνάμεις δεν ενδιαφέρονται μόνο για το ποιος θα κερδίσει στο πεδίο της μάχης αλλά για το ποιος θα έχει τον έλεγχο της επιρροής στην περιοχή συνολικά. Στρατηγικός στόχος δεν είναι να καταρρεύσει πλήρως μια πλευρά αλλά  ένα πλέγμα αλληλεξάρτησης, μια αμοιβαία συνθήκη εξουσίας όπου η κυριαρχία δεν ανήκει σε κανέναν.

Αυτή η “ελεγχόμενη αστάθεια” ~ ‘’ελεγχόμενο αδιέξοδο’’ είναι ένα παράδοξο εργαλείο ισορροπίας. Οι συγκρούσεις διατηρούνται σε επίπεδο που δεν οδηγεί σε τελική κατάρρευση καμίας πλευράς. Με άλλα λόγια  οι ισχυροί δημιουργούν ένα “πεδίο ελέγχου” στο οποίο όλοι παραμένουν εξαρτημένοι ο ένας από τον άλλο, κρατώντας  τους όλους δεμένους σε έναν αόρατο αλλά αδιαμφισβήτητα καθορισμένο χορό ισορροπίας. Όπου κάθε στρατιωτική κίνηση ή επίδειξη δύναμης στέλνει μήνυμα, μετρά αντιδράσεις και αποκαλύπτει τα όρια και τις προθέσεις χωρίς να φαίνεται άμεσα. Είναι ένα είδος διπλωματικού κώδικα που συνδυάζει στρατηγική και ψυχολογία.

Παράλληλα, υπάρχει μια ψυχολογική διάσταση. Οι κοινωνίες σε περιόδους έντασης αναζητούν ασφάλεια, συνοχή και σταθερότητα. Αυτό δίνει στα κράτη μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων αφού οι κοινωνίες αποδέχονται μέτρα που υπό κανονικές συνθήκες θα προκαλούσαν αντίδραση. Ο πόλεμος δεν είναι μόνο στρατιωτικό γεγονός  γίνεται εργαλείο ψυχολογικής διαχείρισης των λαών .

Η οικονομική πίεση δεν μετριέται μόνο στις αυξήσεις των τιμών της ενέργειας ή στις διακυμάνσεις των αγορών, βρίσκεται στην αβεβαιότητα που δημιουργείται,  οι επενδύσεις παγώνουν και οι μικρότερες χώρες καλούνται να προσαρμοστούν σε ένα πιο απρόβλεπτο διεθνές περιβάλλον. Σε αυτή την αβεβαιότητα, η ισχύς μετατρέπεται σε εργαλείο διαπραγμάτευσης και η παραδοσιακή έννοια της νίκης χάνει τη σημασία της μπροστά στον έλεγχο της στρατηγικής αβεβαιότητας.

Ερωτήματα

Μήπως η πραγματική σύγκρουση δεν είναι μόνο στρατιωτική αλλά αναδιανομή επιρροής στον παγκόσμιο χάρτη ενέργειας;

Μήπως η παρατεταμένη αστάθεια λειτουργεί ως μηχανισμός επανακαθορισμού οικονομικών ισορροπιών;

Και τελικά, ποιος ωφελείται περισσότερο από έναν πόλεμο που δεν τελειώνει αλλά ούτε κλιμακώνεται ολοκληρωτικά;

Πιθανές εξελίξεις

Με τα μέχρι τώρα δεδομένα το πιο πιθανό σενάριο δεν είναι ένας άμεσος παγκόσμιος πόλεμος αλλά μια παρατεταμένη γεωπολιτική ένταση, με οικονομικές αναταράξεις , με μικρότερες συγκρούσεις και στρατηγικές πιέσεις που διατηρούνται υπό έλεγχο. Η ιστορία δείχνει ότι τέτοιες περίοδοι τελειώνουν σχεδόν πάντα με μια νέα ισορροπία, όχι ιδανική αλλά αποδεκτή ως αναγκαία.

 Ένα τέτοιο περιβάλλον διατηρεί την πίεση χωρίς να οδηγεί απαραίτητα σε ολική σύγκρουση. Δεν έχω τον τίτλο ή την ιδιότητα της ειδικού όσα παρατηρώ τα μοιράζομαι ως προσωπική σκέψη για να ανοίξω διάλογο και όχι για να δώσω οριστικές απαντήσεις. Τροφή για σκέψη και στοχασμό.

Παράλληλα η ιστορία δείχνει ότι οι πόλεμοι συχνά αποκαλύπτουν λιγότερο τις προθέσεις των κρατών και περισσότερο τις αδυναμίες του διεθνούς συστήματος.

Όμως το πραγματικό ερώτημα δεν είναι ποιος θα κερδίσει αλλά αν η ανθρωπότητα θα καταφέρει να δει πέρα από την αστάθεια και να μην τη θεωρήσει φυσιολογική. Γιατί όταν η ένταση γίνει κανονικότητα η ίδια η έννοια της ειρήνης αρχίζει να εξασθενεί.

«Η γεωπολιτική μιλά τη γλώσσα της ισχύος αλλά οι κοινωνίες πληρώνουν το τίμημα στη γλώσσα της καθημερινότητας.»

«Η πραγματική δύναμη ενός κράτους δεν είναι πόσο εύκολα μπαίνει σε έναν πόλεμο αλλά πόσο σοφά τον αποφεύγει.»  

Λίλα Κακαλέτρη 

Φιλόλογος με πιστοποιητικό στη Δικαστική Ψυχολογία