Το Παράδοξο της Σύγχρονης Οικειότητας
Ζούμε στην εποχή της μεγαλύτερης συναισθηματικής αντίφασης. Ποτέ άλλοτε στην ιστορία του ανθρώπου η λέξη «αγάπη» δεν αναλύθηκε, δεν χρησιμοποιήθηκε με τόση ευκολία και δεν εξιδανικεύτηκε τόσο πολύ και ποτέ άλλοτε δεν ήταν τόσο σπάνια να τη συναντήσεις στην πράξη. Όλοι δηλώνουμε «ανοιχτοί» να αγαπήσουμε και να αγαπηθούμε, όμως οι περισσότεροι από εμάς είμαστε απλώς ερωτευμένοι με την ιδέα της αγάπης όχι με την πραγματικότητά της.
Το πρόβλημα του σύγχρονου ανθρώπου δεν είναι ότι δεν βρίσκει την αγάπη είναι ότι έχει εκπαιδευτεί να επιθυμεί μόνο το κυνήγι της, επειδή η ίδια η εύρεσή της απαιτεί τον μετασχηματισμό του σύγχρονου «Εγώ».
Σήμερα, η αναζήτηση της αγάπης έχει μετατραπεί σε μια διαδικασία shopping. Ψάχνουμε έναν άνθρωπο με τον ίδιο τρόπο που φιλτράρουμε τις προδιαγραφές ενός προϊόντος να μας ταιριάζει στα γούστα, να μην μας αναστατώνει, να είναι πάντα διαθέσιμος αλλά να μην μας στερεί την ελευθερία. Ψάχνουμε μια αγάπη «κομμένη και ραμμένη» στα μέτρα μας, ένα ασφαλές καταφύγιο που θα γιατρέψει τα παιδικά μας τραύματα χωρίς να μας ζητήσει τίποτα ως αντάλλαγμα.
Όμως, αυτή η καταναλωτική προσέγγιση κρύβει μια βαθιά ασυνείδητη άμυνα.
«Αναζητούμε την αληθινή αγάπη όχι επειδή είμαστε έτοιμοι να δοθούμε αλλά επειδή ελπίζουμε ότι κάποιος άλλος θα αναλάβει το βάρος της δικής μας ύπαρξης. Η σύγχρονη αναζήτηση δεν είναι ανάγκη για σύνδεση είναι η απόλυτη ανάγκη για επιβεβαίωση.»
Εδώ ακριβώς μπαίνει η ψευδαίσθηση των dating apps. Μετατρέψαμε το φλερτ σε ένα ατελείωτο scroll down, παγιδευμένοι στη λογική του Netflix «Γιατί να δεσμευτώ σε αυτή τη σειρά, όταν υπάρχουν χιλιάδες άλλες επιλογές στην αρχική μου οθόνη;»
Τα dating apps υπόσχονται σύνδεση, όμως συχνά ενισχύουν μια κουλτούρα συνεχούς αναζήτησης, όπου ο άλλος μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε ακόμη ένα προφίλ προς αξιολόγηση, επειδή μας εκπαιδεύουν να βλέπουμε τον άλλον ως αναλώσιμο «προφίλ» και όχι ως ζωντανή ύπαρξη. Ο αλγόριθμος τρέφεται από την ανικανοποίητη επιθυμία μας. Αν όλοι βρίσκαμε γρήγορα αυτό που ψάχνουμε, το επιχειρηματικό μοντέλο αυτών των πλατφορμών θα ήταν πολύ διαφορετικό.
Παρότι πολλοί άνθρωποι γνωρίστηκαν και δημιούργησαν ουσιαστικές σχέσεις μέσα από αυτές τις πλατφόρμες, η αρχιτεκτονική τους συχνά μας εκπαιδεύει να αντιμετωπίζουμε τη σύνδεση ως μια ατελείωτη ακολουθία επιλογών και όχι ως μια ευκαιρία ουσιαστικής συνάντησης.
«Τα dating apps δεν σχεδιάστηκαν για να μας γνωρίζουν ανθρώπους αλλά για να μας κρατούν σε μια μόνιμη αναμονή για το "επόμενο καλύτερο". Γίναμε συλλέκτες πρώτων επεισοδίων, ανίκανοι να αντέξουμε την πλοκή μιας ολόκληρης σεζόν.»
Όταν ψάχνεις έναν άνθρωπο που θα είναι «τέλειος», συχνά κυνηγάς μια εικόνα που δεν μπορεί να υπάρξει στην πραγματικότητα. Πολλές φορές, το «ιδανικό» λειτουργεί ως το καλύτερο άλλοθι του ανθρώπου που φοβάται να δεσμευτεί. Όχι επειδή δεν επιθυμεί την αγάπη αλλά επειδή η αληθινή σχέση απαιτεί να εγκαταλείψει τη φαντασίωση του απόλυτου και να συναντήσει έναν πραγματικό, ατελή άνθρωπο.
«Η απαίτησή μας με τις τέλειες προδιαγραφές είναι ο πιο έξυπνος τρόπος που εφηύρε το "Εγώ" μας για να παραμείνει ασφαλές στην απομόνωσή του. Ζητάμε έναν σύντροφο χωρίς ελαττώματα για να μην χρειαστεί ποτέ να αναμετρηθούμε με τα δικά μας.»
H πραγματική όμως ανατροπή συμβαίνει όταν η ζωή, κόντρα στις άμυνές μας, μας φέρει μπροστά στην αληθινή αγάπη. Εκεί που το σενάριο της μοναξιάς σπάει και συναντάμε έναν άνθρωπο που μας βλέπει γυμνούς, πέρα από τις μάσκες μας.
Εκεί ακριβώς ξεσπά η κρίση. Αντί για λύτρωση, ο σύγχρονος άνθρωπος νιώθει έναν βαθύ, αρχέγονο τρόμο. Γιατί;
«Η αληθινή αγάπη είναι η πιο βαθιά μορφή εσωτερικής αναδιοργάνωσης. Δεν σημαίνει να βρεις κάποιον που θα λύσει όλα σου τα προβλήματα. Σημαίνει να βρεις εκείνον τον άνθρωπο που μπροστά του τα προβλήματά σου παύουν να μοιάζουν με απειλή. Συνδεόμαστε μέσα από τις κοινές μας χαρές αλλά δενόμαστε πραγματικά μόνο όταν αντέξουμε να κοιτάξουμε μαζί το ίδιο κενό, χωρίς την ανάγκη να δραπετεύσουμε…..!!»
Όταν βρεθούμε μέσα στην αληθινή αγάπη, ερχόμαστε αντιμέτωποι με τρία μεγάλα ψυχολογικά σοκ που δεν ξέρουμε πώς να διαχειριστούμε ….!
Η Απώλεια του Ελέγχου
Έχουμε μάθει να ελέγχουμε τα πάντα την καριέρα μας, την εικόνα μας στα social media, τον χρόνο μας. Η αγάπη όμως είναι η μοναδική σημαντική εμπειρία της ζωής που δεν μπορεί να εξασφαλιστεί, να προγραμματιστεί ή να ελεγχθεί. Και για έναν κόσμο που λατρεύει τις εγγυήσεις, αυτό μοιάζει σχεδόν τρομακτικό.
Ο Καθρέφτης των Ελλειμμάτων μας
Ένας άνθρωπος που μας αγαπά πραγματικά φωτίζει άθελά του όλες τις ανασφάλειες και τα ανοιχτά συναισθηματικά μας μέτωπα . Ξαφνικά, το πρόβλημα δεν είναι ο άλλος αλλά το ότι δεν αντέχουμε να δούμε ποιοι είμαστε όταν είμαστε ευάλωτοι.
Ο Φόβος της Απόρριψης
Όσο πιο αληθινή είναι η σχέση, τόσο μεγαλύτερο είναι το ρίσκο του πόνου. Μπροστά στην πιθανότητα να πληγωθούμε μελλοντικά, επιλέγουμε να σαμποτάρουμε το παρόν.
«Το παράδοξο της εποχής μας είναι ότι υποφέρουμε από τη μοναξιά αλλά τρομοκρατούμαστε από την εγγύτητα. Προτιμάμε τον αργό θάνατο της ψηφιακής απομόνωσης από το ρίσκο της ζωντανής, ανεπιτήδευτης και αφοπλιστικής αλήθειας ενός άλλου ανθρώπου.»
Το Σαμποτάζ ως Μηχανισμός Άμυνας
Πώς αντιδρούμε όταν δεν μπορούμε να διαχειριστούμε την αγάπη που βρήκαμε; Επιστρατεύουμε τον πιο έξυπνο μηχανισμό του υποσυνειδήτου το αυτοσαμποτάζ.
«Το σαμποτάζ δεν εκδηλώνεται πάντα με έναν μεγάλο τσακωμό. Συχνά εκδηλώνεται με την παθητική απόσυρση. Όταν η εγγύτητα αρχίζει να απαιτεί αμοιβαία έκθεση, η πιο εύκολη άμυνα είναι η δημιουργία μιας τεχνητής απόστασης, η ξαφνική σιωπή ή η ύψωση αόρατων τειχών. Μετατρέπουμε το τρελό μας άγχος σε όπλο, βρίσκουμε ψεγάδια εκεί που δεν υπάρχουν και σαμποτάρουμε το παρόν, γιατί είναι πιο εύκολο να κρυβόμαστε πίσω από μια οθόνη παρά να σταθούμε όρθιοι απέναντι στον άνθρωπο που μας πρόσφερε ένα αληθινό στήριγμα. Είναι η προσπάθεια να παγώσεις τον χρόνο, ώστε να μην ρισκάρεις να προχωρήσεις.»
Εκλογικεύουμε το συναίσθημα, πείθουμε τον εαυτό μας ότι «δεν είναι η κατάλληλη στιγμή» ότι «αξίζουμε κάτι καλύτερο» ή ότι «πνιγόμαστε». Μετατρέπουμε την ομορφιά της σύνδεσης σε πρόβλημα προς επίλυση.
«Είναι εύκολο να κλαις για την αγάπη που δεν ήρθε ποτέ. Το δύσκολο είναι να σταθείς όρθιος μπροστά στην αγάπη που είναι εδώ να την κοιτάξεις στα μάτια και να μην εφεύρεις μια δικαιολογία για να δραπετεύσεις.»
Φεύγουμε τρέχοντας πίσω στην ασφάλεια της αναζήτησης. Γιατί το να «αναζητάς» σε κρατάει σε μια μόνιμη κατάσταση ελπίδας και εξιδανικευμένης ψευδαίσθησης. Το να «είσαι εκεί» όμως, απαιτεί να λερώσεις τα χέρια σου με την καθημερινότητα, το λάθος, τη συγχώρεση και την αποδοχή.
Βέβαια, δεν είναι κάθε αποχώρηση μια φυγή από την αγάπη. Υπάρχουν σχέσεις που παρά την ύπαρξη συναισθήματος, δεν μπορούν να ανθίσουν ή να προσφέρουν αμοιβαία εξέλιξη. Η ωριμότητα δεν βρίσκεται στο να μένεις με κάθε κόστος αλλά στο να μπορείς να διακρίνεις πότε απομακρύνεσαι από κάτι που σε πληγώνει και πότε από κάτι που απλώς σε φοβίζει. Γιατί οι δύο αυτές κινήσεις μοιάζουν εξωτερικά ίδιες, όμως γεννιούνται από εντελώς διαφορετικά μέρη της ψυχής. Αυτό ισχύει για κάποιους ανθρώπους. Όχι για όλους.
Κάποιος μπορεί να έχει απλώς μη ρεαλιστικές προσδοκίες χωρίς να φοβάται τη δέσμευση. Ίσως η μεγαλύτερη ειρωνεία είναι ότι οι περισσότεροι δεν ψάχνουμε σύντροφο.
Ψάχνουμε το συναίσθημα που πιστεύουμε ότι ένας σύντροφος θα μας χαρίσει.
Και όταν ένας πραγματικός άνθρωπος εμφανίζεται μπροστά μας, απογοητευόμαστε. Όχι επειδή δεν είναι αρκετός.
Αλλά επειδή κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να ανταγωνιστεί τη φαντασία μας.
Η αληθινή αγάπη δεν είναι ένα συναίσθημα που σε πλημμυρίζει παθητικά είναι μια συνειδητή πνευματική απόφαση. Δεν θα τη βρούμε στα εύκολα match, ούτε στα ιδανικά σενάρια που φτιάχνουμε στο μυαλό μας.
Θα τη βρούμε μόνο όταν καταλάβουμε ότι για να χωρέσει ένας άλλος άνθρωπος στη ζωή μας, πρέπει εμείς οι ίδιοι να κάνουμε χώρο μετατοπίζοντας το «Εγώ» μας από το κέντρο του κόσμου.
«Αγάπη είναι η απόφαση να μείνεις συναισθηματικά γυμνός μπροστά στον άλλον, όχι επειδή είσαι ανίσχυρος αλλά επειδή η εμπιστοσύνη σου έχει γίνει πιο δυνατή από κάθε σου άμυνα. Αν δεν είσαι έτοιμος να ρισκάρεις αυτή την πτώση, τότε δεν ψάχνεις την αγάπη ψάχνεις απλώς έναν ακόμα θεατή για το θέατρο της μοναξιάς σου.»
Δεν φοβόμαστε πάντα την αγάπη. Συχνά φοβόμαστε το τέλος της ιστορίας που λέγαμε τόσα χρόνια για τον εαυτό μας. Κάθε βαθιά σχέση απαιτεί να αφήσεις πίσω μια παλιά εκδοχή του εαυτού σου. Και δεν είναι όλοι έτοιμοι να αποχαιρετήσουν αυτό που ήταν, ακόμη κι αν αυτό που έρχεται μπορεί να τους οδηγήσει πιο κοντά σε αυτό που πραγματικά επιθυμούν να γίνουν.
Στο τέλος της ημέρας, η διαχείριση της αγάπης δεν είναι θέμα τύχης αλλά θέμα θάρρους. Το ερώτημα δεν είναι αν θα τη βρεις, αλλά αν, όταν χτυπήσει την πόρτα σου, θα έχεις το σθένος να μην προσποιηθείς ότι λείπεις….!
Η αγάπη δεν είναι απλώς η συνάντηση δύο ανθρώπων. Είναι η στιγμή που δύο άνθρωποι σταματούν να υπερασπίζονται αυτό που ήταν και τολμούν να γίνουν κάτι καινούριο μαζί.
Εκεί κρύβεται το πραγματικό παράδοξο της οικειότητας. Δεν μας καλεί μόνο να επιτρέψουμε σε έναν άλλον άνθρωπο να μας γνωρίσει όπως πραγματικά είμαστε. Μας καλεί να αφήσουμε πίσω εκείνη την εκδοχή του εαυτού μας που είχε μάθει να επιβιώνει μέσα στην απόσταση και να εμπιστευτούμε ότι η εγγύτητα δεν είναι απειλή αλλά δυνατότητα μεταμόρφωσης.
Λίλα Κακαλέτρη
Φιλόλογος με πιστοποιητικό στην Δικαστική Ψυχολογία