Αν η ιστορία αυτού του τόπου δεν είναι τραγωδία, είναι σίγουρα μια κακόγουστη, ατέρμονη επιθεώρηση, όπου οι θεατές πληρώνουν εισιτήριο για να παρακολουθούν τους ίδιους και τους ίδιους απατεώνες να τους κλέβουν τα ρούχα από την απλώστρα. Και τώρα, αφού μας πήραν τα τρένα, τα δάση, τις ακτές, τα σχολεία, τις επικοινωνίες και το ηλεκτρικό ρεύμα, αποφάσισαν να μας ταριχεύσουν και τις βρύσες.
Βρε αθεόφοβοι, το νερό! Το μοναδικό πράγμα που πέφτει δωρεάν από τον ουρανό και δεν παράγεται σε κανένα εργοστάσιο της ελεύθερης αγοράς.
Αν αναλύσει κανείς τη νεοελληνική άρχουσα τάξη με τους όρους μιας αμείλικτης κοινωνιολογικής ανατομίας, θα διαπιστώσει πως το μόνο πράγμα στο οποίο διακρίνεται διαχρονικά είναι η βιομηχανική παραγωγή «μεταρρυθμιστικών» προσχημάτων για τη λεηλασία του συλλογικού πλούτου. Όταν λοιπόν ακούτε το λεγόμενο «επιτελικό κράτος» να λέει παρλαπίπες περί «διοικητικής αναδιάρθρωσης» και «ορθολογικής διαχείρισης» των υδάτων, μην ψάχνετε για τεχνοκρατικές αλήθειες. Ελέγξτε αμέσως τις τσέπες σας και το υδρόμετρο. Γιατί το νερό δεν έχει υποκατάστατα. Δεν είναι παντελόνι να πεις «δεν το αγοράζω αν ακριβύνει», ούτε είναι συνδρομητική τηλεόραση να την κόψεις αν δεν σου αρέσει το πρόγραμμα. Είναι ο ίδιος ο όρος της βιολογικής μας ύπαρξης. Κι όταν η εξουσία επιχειρεί να υποβάλει τη ζωή την ίδια στους νόμους του μερίσματος και της εταιρικής κερδοφορίας, δεν κάνει διοικητική μεταρρύθμιση, διαπράττει μια θεμελιώδη θεσμική εκτροπή.
Ο νεοφιλελευθερισμός, είναι δειλός. Δεν έρχεται ποτέ να σου πει στα ίσια «σου κλέβω το νερό». Κρύβεται πίσω από μια ακατάληπτη νεογλώσσα, πολύπλοκους νόμους και γραφειοκρατικά τερτίπια, ακολουθώντας τη χρυσή συνταγή, συγκέντρωση, αποτιμολόγηση, παράδοση. Πώς ιδιωτικοποιείς λοιπόν το νερό στην Ελλάδα χωρίς να βγει ο κόσμος με τις τσουγκράνες στους δρόμους; Μα φυσικά, δεν το ιδιωτικοποιείς κατευθείαν. Το βαφτίζεις «ενοποίηση φορέων». Παίρνεις τις δημοτικές υπηρεσίες, τις ΔΕΥΑ, τους οργανισμούς των αγροτών, και τα μεταφέρεις όλα πακέτο στις δύο εισηγμένες στο Χρηματιστήριο ανώνυμες εταιρείες, την ΕΥΔΑΠ και την ΕΥΑΘ.
«Μα το Δημόσιο κατέχει τις μετοχές!» θα τσιρίξουν οι πρόθυμοι κοντυλοφόροι του συστήματος. Τι συγκινητικό παραμύθι. Μόνο που οι εταιρείες αυτές, εισηγμένες καθώς είναι στην κεφαλαιαγορά, διέπονται από το εταιρικό δίκαιο και έχουν υποχρέωση εκ του νόμου να παράγουν κέρδος για τους ιδιώτες μετόχους τους. Ο σκοπός τους δεν είναι η δημόσια υγεία, είναι το μέρισμα. Φτιάχνουν λοιπόν μια πελώρια «εταιρική προίκα» από δίκτυα, ταμιευτήρες και αντλιοστάσια. Κι γιατί τη φτιάχνουν; Για να μπορεί αύριο ο κάθε «επενδυτής» να την αποτιμήσει εύκολα, να την κοστολογήσει ακριβά και να την τσεπώσει όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή. Στον καπιταλισμό, όποιος κουμαντάρει τη διαχείριση και τις επενδύσεις, κατέχει και το πράγμα. Τα υπόλοιπα περί «κυριότητας του δημοσίου» είναι νομικίστικες σαχλαμάρες για να κοιμάται ο ραγιάς.
Παράλληλα, ξηλώνουν την όποια τοπική λογοδοσία υπήρχε. Παλιά, αν κοβόταν το νερό στο χωριό, ο πολίτης πήγαινε στον Δήμαρχο και τον έπαιρνε με τις πέτρες. Τώρα, οι αποφάσεις μετακομίζουν στα κεντρικά γραφεία των Αθήνα-Θεσσαλονίκη και στις περιβόητες «Ανεξάρτητες Αρχές». Αυτό είναι το πιο ύπουλο τέχνασμα του νεοφιλελεύθερου ολοκληρωτισμού, μεταφέρουν την τιμολόγηση σε αποστειρωμένες ρυθμιστικές αρχές, ώστε όταν το τιμολόγιο πάει στον θεό, η κυβέρνηση να νίπτει τας χείρας της και να σου λέει «φταίει ο αλγόριθμος της Ρυθμιστικής Αρχής!». Και κάπως έτσι, με την αρχή της «πλήρους ανάκτησης κόστους», το νερό στις ορεινές και νησιωτικές περιοχές θα πωλείται σαν να είναι λιωμένο χρυσάφι, κι αν δεν έχεις να πληρώσεις, η αγορά απλώς θα «αυτορρυθμίζεται» πετώντας σε έξω.
Μην ψάχνετε λοιπόν να δείτε πότε θα ανακοινωθεί η ιδιωτικοποίηση με τυμπανοκρουσίες. Εφαρμόζουν κατά γράμμα το «Μοντέλο ΔΕΗ», μαζεύεις το μονοπώλιο σε δύο εταιρείες, τις βάζεις να λειτουργούν σαν κυνικά funds, και μετά πουλάς σταδιακά το ποσοστό σου.
Αλλά οι προεκτάσεις αυτού του εγκλήματος δεν σταματούν στο σπίτι του αστού καταναλωτή, εισβάλλουν βίαια στο χωράφι του αγρότη και στην ίδια τη γεωπολιτική του μέλλοντος. Διαλύουν τους Οργανισμούς Εγγείων Βελτιώσεων (ΤΟΕΒ/ΓΟΕΒ), ξεριζώνοντας τη συλλογική γνώση δεκαετιών των καλλιεργητών. Η βίαιη υπαγωγή τους στις ανώνυμες εταιρείες δημεύει την περιουσία που δημιουργήθηκε από τον ιδρώτα γενιών αγροτών και μετατρέπει τον παραγωγό από συνδιαχειριστή της γης του σε απελπισμένο πελάτη μιας πολυεθνικής. Όταν ο αγρότης δεν θα μπορεί να ποτίσει επειδή το «εταιρικό τιμολόγιο» θα του ρουφάει το όποιο κέρδος, η πρωτογενής παραγωγή θα καταρρεύσει, η ύπαιθρος θα ερημώσει εντελώς, και η χώρα θα εισάγει μέχρι και τις ντομάτες από τα καρτέλ της παγκόσμιας αγροβιομηχανίας. Αυτός είναι ο πραγματικός τους στόχος: η βίαιη συγκεντροποίηση της γης.
Κι αν αναρωτιέστε πώς θα τα δικαιολογήσουν όλα αυτά, η απάντηση είναι η μόνιμη, βολική «κατάσταση εκτάκτου ανάγκης». Η λειψυδρία και η κλιματική κρίση είναι υπαρκτά, σοβαρά προβλήματα. Όμως στα χέρια αυτής της συνομοταξίας μετατρέπονται στο απόλυτο θεσμικό εργαλείο. Με το πρόσχημα του κατεπείγοντος, καταργείται κάθε τακτικός προγραμματισμός, παρακάμπτεται η διαφάνεια και στήνεται ένα φαγοπότι απευθείας αναθέσεων για τα «δικά μας παιδιά», για μονάδες αφαλάτωσης, για φαραωνικά έργα μεταφοράς, για «έξυπνα» υδρόμετρα. Η κλιματική απειλή βαφτίζεται «επενδυτική ευκαιρία» για την ντόπια ολιγαρχία.
Επιπλέον, υπάρχει και μια σκοτεινή, ταξική προέκταση που σπάνια συζητιέται, η δημιουργία υδατικών γκέτο. Όταν το νερό υπαχθεί στους κανόνες της αγοράς, η ποιότητά του θα ακολουθήσει την ταξική διάρθρωση της κοινωνίας. Καθαρό, ελεγμένο, ποιοτικό νερό για τις εύπορες γειτονιές και τις τουριστικές ζώνες που μπορούν να το πληρώσουν, και νερό υποβαθμισμένο, με οριακές προδιαγραφές, για τις εργατικές συνοικίες και την παραμεθόριο. Το νερό παύει να είναι ο μέγας εξισωτής της δημόσιας υγείας και μετατρέπεται σε ταξικό προνόμιο.
Η ευρωπαϊκή εμπειρία μάς δείχνει πως όσες πόλεις δοκίμασαν αυτό το δηλητήριο από τη Βρετανία της Θάτσερ μέχρι το Παρίσι και το Βερολίνο κατέληξαν με κατεστραμμένα δίκτυα, μολυσμένους πόρους και πανάκριβο νερό, τρέχοντας αργότερα να τα επαναδημοτικοποιήσουν. Ακόμη και το δικό μας Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε επανειλημμένα αντισυνταγματικό αυτό το αλισβερίσι. Αλλά το επιτελικό κράτος δεν χαμπαριάζει από Συντάγματα. Δεν είναι ανίκανοι, μην γελιέστε. Είναι εξαιρετικά ικανοί και μεθοδικοί όταν πρόκειται να υπηρετήσουν τα συμφέροντα της ντόπιας και διεθνούς ολιγαρχίας.
Γι' αυτό και η μόνη σοβαρή απάντηση δεν είναι να παρακαλάμε να κρατήσει το κράτος το 51% των μετοχών, αλλά η ολική ανατροπή αυτού του εταιρικού μοντέλου. Το νερό πρέπει να παραμείνει δημόσιο, κοινωνικό αγαθό με πραγματικό δημοκρατικό έλεγχο. Όλα τα άλλα είναι απλώς για να μας πάνε διψασμένους στη βρύση μόνο που σε λίγο, μέχρι και η βρύση θα δουλεύει με κέρμα.