Ένα νέο εργαλείο χωρικού σχεδιασμού για την αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων, μικρών και φθινόντων οικισμών εισάγει το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας με το νομοσχέδιο που βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση. Οι νέες διατάξεις επιδιώκουν να αντιμετωπίσουν τη δημογραφική συρρίκνωση πολλών περιοχών της χώρας, δημιουργώντας ένα θεσμικό πλαίσιο που θα επιτρέπει την οργανωμένη ανάπτυξη ιδιωτικών εκτάσεων σε άμεση λειτουργική σχέση με οικισμούς που έχουν εγκαταλειφθεί ή βρίσκονται σε παρακμή.

Για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, το νέο πλαίσιο αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς αφορά κυρίως μικρούς ορεινούς, ημιορεινούς και νησιωτικούς δήμους που αντιμετωπίζουν έντονη πληθυσμιακή μείωση, εγκατάλειψη του οικιστικού αποθέματος και περιορισμένες δυνατότητες προσέλκυσης επενδύσεων.

Ειδικό πολεοδομικό εργαλείο για την αναβίωση οικισμών

Το νομοσχέδιο θεσπίζει ειδικές διατάξεις για την πολεοδόμηση εγκαταλελειμμένων, μικρών και φθινόντων οικισμών μέσω των Ειδικών Σχεδίων Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης και Ανάπτυξης (Ε.Σ.ΠΕΡ.Α.Α.), τα οποία θα εφαρμόζονται στις Περιοχές Περιβαλλοντικής Αναβάθμισης και Ιδιωτικής Πολεοδόμησης (Π.Π.Α.Ι.Π.).

Μέσω των σχεδίων αυτών θα μπορούν να καθορίζονται:

• οι επιτρεπόμενες χρήσεις γης,
• οι όροι και περιορισμοί δόμησης,
• οι κοινόχρηστοι και κοινωφελείς χώροι,
• τα απαιτούμενα έργα υποδομής,
• καθώς και ειδικοί μορφολογικοί κανόνες ώστε η νέα ανάπτυξη να εναρμονίζεται με τον χαρακτήρα και την αρχιτεκτονική των υφιστάμενων οικισμών.

Για πρώτη φορά σαφής ορισμός των φθινόντων οικισμών

Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι το νομοσχέδιο εισάγει συγκεκριμένους ορισμούς για:

• εγκαταλελειμμένους οικισμούς,
• μικρούς οικισμούς,
• φθίνοντες οικισμούς,

ώστε να υπάρχουν αντικειμενικά κριτήρια υπαγωγής στο νέο καθεστώς και να αποφεύγονται αυθαίρετες ερμηνείες κατά την εφαρμογή των διατάξεων.

Ιδιωτική πολεοδόμηση με αυστηρότερους κανόνες

Παράλληλα, τροποποιούνται οι διατάξεις για την ιδιωτική πολεοδόμηση, ώστε να μπορούν να αξιοποιούνται ιδιωτικές εκτάσεις που βρίσκονται σε λειτουργική σχέση με τους συγκεκριμένους οικισμούς.

Η ανάπτυξη όμως δεν θα γίνεται ανεξέλεγκτα. Το σχέδιο νόμου προβλέπει συγκεκριμένες προϋποθέσεις για:

• την περιβαλλοντική προστασία,
• την εξασφάλιση κοινόχρηστων χώρων,
• την κατασκευή των αναγκαίων υποδομών,
• τις υποχρεώσεις των φορέων ανάπτυξης,
• καθώς και την ένταξη των νέων επεκτάσεων στο φυσικό και πολιτιστικό τοπίο.

Τι σημαίνει για τους δήμους

Για τους δήμους της χώρας, οι νέες ρυθμίσεις μπορούν να αποτελέσουν ένα σημαντικό εργαλείο τοπικής ανάπτυξης.

Ειδικότερα, αναμένεται να δημιουργηθούν δυνατότητες για:

• αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων οικισμών που σήμερα παραμένουν ανενεργοί,
• προσέλκυση νέων κατοίκων και επενδύσεων,
• ανάπτυξη ήπιων μορφών τουρισμού και δεύτερης κατοικίας,
• ενίσχυση της τοπικής οικονομίας και της οικοδομικής δραστηριότητας,
• αξιοποίηση ανενεργών ιδιωτικών εκτάσεων με οργανωμένο πολεοδομικό σχεδιασμό.

Το νέο πλαίσιο αφορά ιδιαίτερα πολλούς ορεινούς, απομακρυσμένους και νησιωτικούς δήμους, όπου η εγκατάλειψη οικισμών αποτελεί πλέον ένα από τα σημαντικότερα αναπτυξιακά προβλήματα.

Και νέες ευθύνες για την Αυτοδιοίκηση

Παρά τις αναπτυξιακές προοπτικές, οι δήμοι θα χρειαστεί να διαχειριστούν και νέες προκλήσεις.

Η αναβίωση οικισμών συνεπάγεται αυξημένες ανάγκες σε:

• ύδρευση και αποχέτευση,
• οδικό δίκτυο,
• διαχείριση απορριμμάτων,
• πολιτική προστασία,
• κοινωνικές και δημοτικές υπηρεσίες.

Επομένως, η επιτυχία του νέου θεσμού θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο θα συνοδευτεί από επαρκή χρηματοδότηση των αναγκαίων δημοτικών υποδομών και όχι μόνο από τη δυνατότητα πολεοδομικής ανάπτυξης.

Σε δημόσια διαβούλευση

Το νομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας βρίσκεται ήδη σε δημόσια διαβούλευση και αναμένεται να αποτελέσει μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις στον χωρικό σχεδιασμό των τελευταίων ετών.

Για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, το νέο πλαίσιο μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία αναζωογόνησης δεκάδων οικισμών που σήμερα οδηγούνται σε εγκατάλειψη. Ωστόσο, η πραγματική επιτυχία του θα κριθεί από την ισορροπία ανάμεσα στην προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων, την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος και την ικανότητα των δήμων να υποστηρίξουν τη νέα ανάπτυξη με τις απαραίτητες δημόσιες υποδομές και υπηρεσίες.