Σημαντικά κενά στην εφαρμογή ενός θεσμού που έχει ως αποστολή την προστασία των πολιτών και των επιχειρήσεων από φαινόμενα κακοδιοίκησης στους Δήμους αναδεικνύουν τα στοιχεία του Παρατηρητηρίου Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης (symparastatis.gr). Παρά τη θεσμοθέτησή του από το 2010 και τις μεταγενέστερες νομοθετικές παρεμβάσεις, η εφαρμογή του εξακολουθεί να είναι περιορισμένη.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιεύει το Παρατηρητήριο, από τους 154 Δήμους με πληθυσμό τουλάχιστον 20.000 κατοίκων, οι οποίοι υποχρεούνται να προχωρήσουν σε διαδικασία επιλογής Συμπαραστάτη, μόλις 59 έχουν επιλέξει πρόσωπο για τη συγκεκριμένη θέση.

Αυτό σημαίνει ότι το 61,7% των υπόχρεων Δήμων δεν διαθέτει Συμπαραστάτη, ενώ μόλις το 38,3% έχει ολοκληρώσει τη σχετική διαδικασία.

Αντίστοιχη εικόνα καταγράφεται και στην περιφερειακή αυτοδιοίκηση. Από τις 13 Περιφέρειες της χώρας, οι 7 έχουν επιλέξει Περιφερειακό Συμπαραστάτη του Πολίτη και της Επιχείρησης, ενώ οι υπόλοιπες 6 δεν έχουν προχωρήσει στην επιλογή.

Τα στοιχεία αποτυπώνουν μια ουσιαστική υστέρηση στην εφαρμογή ενός θεσμού που σχεδιάστηκε για να ενισχύσει τη λογοδοσία, τη διαφάνεια και την αποτελεσματική εξυπηρέτηση των πολιτών.

Τι είναι ο Συμπαραστάτης του Δημότη και της Επιχείρησης

Ο Συμπαραστάτης του Δημότη και της Επιχείρησης αποτελεί θεσμό διαμεσολάβησης μεταξύ των πολιτών, των επιχειρήσεων και των δημοτικών υπηρεσιών.

Θεσπίστηκε με τον νόμο 3852/2010 («Καλλικράτης»), με σκοπό την αντιμετώπιση φαινομένων κακοδιοίκησης, την προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών και τη βελτίωση της λειτουργίας της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Το θεσμικό του πλαίσιο τροποποιήθηκε μεταγενέστερα, μεταξύ άλλων με τον νόμο 4623/2019 και με το άρθρο 152 του νόμου 5314/2026.

Βασικός στόχος είναι να παρέχεται στους πολίτες και στις επιχειρήσεις ένας θεσμικός μηχανισμός στον οποίο μπορούν να απευθύνονται όταν αντιμετωπίζουν προβλήματα στη συναλλαγή τους με τις υπηρεσίες του Δήμου.

Ο Συμπαραστάτης δεν υποκαθιστά τη δημοτική διοίκηση ούτε λειτουργεί ως δικαστική αρχή. Παρεμβαίνει διαμεσολαβητικά, αναζητώντας λύσεις και επισημαίνοντας διοικητικές δυσλειτουργίες.

Ποιες είναι οι αρμοδιότητές του

Ο Συμπαραστάτης δέχεται και διερευνά επώνυμες καταγγελίες πολιτών και επιχειρήσεων σχετικά με πράξεις ή παραλείψεις δημοτικών υπηρεσιών και δημοτικών νομικών προσώπων.

Οι βασικές λειτουργίες του περιλαμβάνουν:

• Διερεύνηση καταγγελιών: Εξετάζει περιπτώσεις πιθανής κακοδιοίκησης και προβλημάτων στη συναλλαγή πολιτών και επιχειρήσεων με τον Δήμο.
• Διαμεσολάβηση: Επικοινωνεί με τις αρμόδιες υπηρεσίες και αναλαμβάνει πρωτοβουλίες για την επίλυση των προβλημάτων.
• Εντοπισμό διοικητικών δυσλειτουργιών: Αναδεικνύει επαναλαμβανόμενα προβλήματα που επηρεάζουν την εξυπηρέτηση των δημοτών.
• Υποβολή προτάσεων: Διατυπώνει εισηγήσεις για τη βελτίωση της δημοτικής διοίκησης και των σχέσεών της με τους πολίτες.
• Σύνταξη ετήσιας έκθεσης: Παρουσιάζει δημόσια το έργο του, τις υποθέσεις που εξέτασε και τις διαπιστώσεις του.

Η υποβολή καταγγελίας στον Συμπαραστάτη δεν καταργεί τη δυνατότητα προσφυγής στον Συνήγορο του Πολίτη ή σε άλλες αρμόδιες ελεγκτικές και διοικητικές αρχές.

Τι προβλέπει το νέο νομοθετικό πλαίσιο

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι αλλαγές που εισάγει ο νόμος 5314/2026 στη διαδικασία επιλογής του Συμπαραστάτη.

Σύμφωνα με το άρθρο 152, η επιλογή είναι υποχρεωτική για τους Δήμους με πληθυσμό 20.000 κατοίκων και άνω. Στους μικρότερους Δήμους παρέχεται η δυνατότητα επιλογής Συμπαραστάτη, χωρίς να αποτελεί υποχρέωση.

Ο Συμπαραστάτης επιλέγεται από το Δημοτικό Συμβούλιο, με φανερή ψηφοφορία και πλειοψηφία των δύο τρίτων (2/3) του συνόλου των μελών του.

Εάν δεν επιτευχθεί η απαιτούμενη πλειοψηφία, προβλέπονται επαναληπτικές ψηφοφορίες.

Κατά την τρίτη ψηφοφορία απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων των παρόντων μελών, χωρίς να προσμετρώνται στον αριθμό των παρόντων οι δηλώσεις αποχής.

Η σημαντικότερη αλλαγή είναι ότι, εφόσον αποτύχει και η τρίτη ψηφοφορία, ο αρμόδιος Επόπτης Νομιμότητας επιλέγει Συμπαραστάτη μεταξύ των υποψηφίων που πλειοψήφησαν.

Η ρύθμιση αυτή αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των αδιεξόδων που δημιουργούνται όταν οι δημοτικές παρατάξεις αδυνατούν να συμφωνήσουν στο πρόσωπο του Συμπαραστάτη.

Παράλληλα, η πρόβλεψη για παρέμβαση του Επόπτη Νομιμότητας αναδεικνύει την πρόθεση του νομοθέτη να περιορίσει τη δυνατότητα παρατεταμένης μη πλήρωσης της θέσης.

Υποχρέωση απάντησης εντός 30 ημερών

Σημαντικό στοιχείο της λειτουργίας του θεσμού είναι η υποχρέωση του Συμπαραστάτη να απαντά εγγράφως ή ηλεκτρονικά στους ενδιαφερόμενους εντός 30 ημερών από την παραλαβή της καταγγελίας, ενημερώνοντάς τους για τις ενέργειες στις οποίες προέβη.

Οι δημοτικές υπηρεσίες υποχρεούνται να παρέχουν διοικητική συνδρομή στον Συμπαραστάτη, ο οποίος μπορεί να ζητά στοιχεία από τα αρχεία τους, σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο πρόσβασης στα δημόσια έγγραφα.

Όταν διαπιστώνει φαινόμενα κακοδιοίκησης, μπορεί να απευθύνει συστάσεις στις αρμόδιες υπηρεσίες, ώστε να αποφεύγεται η επανάληψή τους.

Από το 2011 έως σήμερα: Η δυσκολία εφαρμογής του θεσμού

Η περιορισμένη εφαρμογή του θεσμού δεν αποτελεί νέο φαινόμενο.

Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία του Παρατηρητηρίου, κατά τη δημοτική περίοδο 2019–2023 είχαν επιλέξει Συμπαραστάτη μόλις 42 από τους 221 Δήμους που υπείχαν σχετική υποχρέωση, ποσοστό περίπου 19%.

Κατά τις δύο προηγούμενες αυτοδιοικητικές περιόδους, τα αντίστοιχα ποσοστά είχαν διαμορφωθεί σε 15,5% και 20,4%.

Η σημερινή εικόνα εμφανίζεται βελτιωμένη, ωστόσο η σύγκριση χρειάζεται προσοχή, καθώς έχει μεταβληθεί ο αριθμός των υπόχρεων Δήμων.

Η αδυναμία συγκέντρωσης της απαιτούμενης αυξημένης πλειοψηφίας αποτελεί έναν από τους παράγοντες που δυσχεραίνουν την επιλογή Συμπαραστάτη.

Ενδεικτικά, στις 5 Οκτωβρίου 2026, το Δημοτικό Συμβούλιο Νεάπολης–Συκεών δεν κατάφερε να επιλέξει Συμπαραστάτη, σύμφωνα με ενημέρωση του Παρατηρητηρίου στις 12 Οκτωβρίου.

Αντίθετα, στις 7 Οκτωβρίου 2026, το Δημοτικό Συμβούλιο Νέας Σμύρνης επέλεξε ως Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης τον Άγγελο Βρεττό.

Η σημασία του θεσμού για τη διαφάνεια και τη λογοδοσία

Η ύπαρξη Συμπαραστάτη δεν αποτελεί απλώς μια πρόσθετη διοικητική λειτουργία του Δήμου.

Πρόκειται για έναν θεσμό που μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών, στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης προς τις δημοτικές υπηρεσίες και στην ανάδειξη προβλημάτων που διαφορετικά ενδέχεται να παραμένουν χωρίς αποτελεσματική αντιμετώπιση.

Η λειτουργία του αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε περιπτώσεις όπου οι πολίτες αντιμετωπίζουν καθυστερήσεις, αδικαιολόγητη διοικητική αδράνεια, δυσκολίες πρόσβασης σε υπηρεσίες ή προβλήματα που σχετίζονται με δημοτικές αποφάσεις.

Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα του θεσμού δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την επιλογή ενός προσώπου.

Απαιτούνται λειτουργική ανεξαρτησία, επαρκής διοικητική υποστήριξη, δημοσιοποίηση των στοιχείων επικοινωνίας, ουσιαστική συνεργασία των υπηρεσιών και δημόσιος απολογισμός των παρεμβάσεών του.

Είναι χαρακτηριστικό ότι το Παρατηρητήριο έχει αναδείξει και περιπτώσεις Δήμων οι οποίοι, παρότι έχουν επιλέξει Συμπαραστάτη, δεν έχουν δημοσιεύσει επαρκή στοιχεία επικοινωνίας, δυσχεραίνοντας την πρόσβαση των πολιτών στον θεσμό.

Το Παρατηρητήριο symparastatis.gr

Το Παρατηρητήριο Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης, μέσω της ιστοσελίδας https://symparastatis.gr, συγκεντρώνει πληροφορίες για την εφαρμογή του θεσμού σε Δήμους και Περιφέρειες της χώρας.

Μέσα από την ιστοσελίδα, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να αναζητήσουν ποιοι Δήμοι διαθέτουν Συμπαραστάτη, να ενημερωθούν για τις σχετικές διαδικασίες επιλογής και να ανατρέξουν σε αποφάσεις, ετήσιες εκθέσεις και ενημερωτικό υλικό.

Η συγκέντρωση αυτών των στοιχείων δημιουργεί ένα χρήσιμο εργαλείο παρακολούθησης της εφαρμογής του θεσμού και ενίσχυσης της διαφάνειας στην τοπική αυτοδιοίκηση.

Το ουσιαστικό ζητούμενο, ωστόσο, παραμένει η καθολική εφαρμογή του θεσμού στους υπόχρεους Δήμους και, κυρίως, η αποτελεσματική λειτουργία του προς όφελος των πολιτών και των επιχειρήσεων.

Η θεσμική κατοχύρωση του Συμπαραστάτη αποτελεί ένα πρώτο βήμα. Η πραγματική του αξία κρίνεται από τη δυνατότητα των δημοτών να βρίσκουν ανταπόκριση στα προβλήματά τους και από τη διάθεση των δημοτικών αρχών να αξιοποιούν τις παρεμβάσεις του για τη βελτίωση των υπηρεσιών τους.

Πηγή: Παρατηρητήριο Συμπαραστάτη του Δημότη και της Επιχείρησης – Στοιχεία διαθέσιμα στις 17 Οκτωβρίου 2026.