Σημαντικές αλλαγές στις κληρονομιές φέρνει το νέο νομοσχέδιο για το Κληρονομικό Δίκαιο, που έχει κατατεθεί στη Βουλή, επηρεάζοντας άμεσα αγρότες και συνταξιούχους του αγροτικού χώρου και οικογένειες που επιθυμούν να μεταβιβάσουν περιουσία σε παιδιά, συζύγους ή αδέλφια.
Το πιο σημαντικό κομμάτι του νομοσχεδίου αφορά στα χρέη από συγγενείς, διότι μετά τις αλλεπάλληλες κρίσεις που πέρασε η χώρα (οικονομική, πανδημική, ενεργειακή κρίση) τα συσσωρευμένα χρέη έχουν πνίξει πολίτες κι επιχειρήσεις, ιδιωτικές ή συνεταιριστικές.
Οι νέες ρυθμίσεις αφορούν διαθήκες, χρέη, αγροκτήματα, οικογενειακές επιχειρήσεις, σύμφωνα συμβίωσης αλλά και περιπτώσεις εξώγαμων ή μη αναγνωρισμένων παιδιών. Παράλληλα, επιχειρείται να περιοριστούν οι οικογενειακές διαμάχες και η ταλαιπωρία συγγενών, ακόμη και πολύ μακρινών, που αναγκάζονταν να αποποιούνται κληρονομιές λόγω χρεών ή τα μαθαίνουν κατόπιν εορτής και τρέχουν και δεν φτάνουν. Το γεγονός αυτό επηρεάζει ακόμη και ανήλικα παιδιά, που βρίσκονται ξαφνικά με χρέη, κοντινών ή μακρινών συγγενών.
Όπως εξήγησε ο αρμόδιος υφυπουργός και βουλευτής Φωκίδας, Γιάννης Μπούγας, το ελληνικό Κληρονομικό Δίκαιο βασίστηκε επί δεκαετίες στο γερμανικό δίκαιο, ενώ το νέο πλαίσιο επιχειρεί να εκσυγχρονίσει ρυθμίσεις που παρέμεναν ουσιαστικά αμετάβλητες για χρόνια. Από την πλευρά του, ο εισηγητής της ΝΔ Παναγής Καππάτος τόνισε πως μία από τις σημαντικότερες αλλαγές είναι ότι «ο κληρονόμος δεν θα ευθύνεται, καταρχήν, με την προσωπική του περιουσία για τα χρέη της κληρονομιάς, εκτός αν υπάρχει υπαιτιότητα ή διαχείριση της κληρονομιαίας περιουσίας από τον ίδιο».
Ωστόσο, βουλευτές της αντιπολίτευσης επισήμαναν πως υπάρχουν κενά, ιδιαίτερα σε ζητήματα που αφορούν σχέσεις χωρίς γάμο, μη αναγνωρισμένα τέκνα, σύμφωνα συμβίωσης κ.ά. Επίσης, το νομοσχέδιο δεν ξεκαθαρίζει, αφήνει κενά για χρέη από παρουσία σε διοικητικά συμβούλια, συνεταιριστικές μερίδες συνεταιρισμών υπό πτώχευση κ.ά.
Οι βασικές αλλαγές του νέου νομοσχεδίου
Το νομοσχέδιο φέρνει νέους κανόνες για αγροκτήματα, οικογενειακές επιχειρήσεις και εταιρείες, λαμβάνοντας υπόψη τις σύγχρονες κοινωνικές συνθήκες, όπως δεύτερους και τρίτους γάμους, σύμφωνα συμβίωσης και μόνιμες σχέσεις εκτός γάμου.
Προσοχή στις ιδιόχειρες διαθήκες
Ιδιαίτερα προσεκτικοί θα πρέπει να είναι όσοι έχουν συντάξει ιδιόχειρη διαθήκη. Οι νέες διατάξεις αυστηροποιούν τους όρους γνησιότητας, με αποτέλεσμα διαθήκες που δεν πληρούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις να κινδυνεύουν να κριθούν άκυρες.
Κληρονομιά και μεταθανάτια τεχνητή γονιμοποίηση
Το νέο πλαίσιο προβλέπει ότι δικαίωμα κληρονομιάς μπορεί να έχει ακόμη και παιδί που γεννήθηκε μετά τον θάνατο γονιού, μέσω μεταθανάτιας τεχνητής γονιμοποίησης.
Δυνατότητα αποκλεισμού κληρονόμων
Ο διαθέτης αποκτά μεγαλύτερη ελευθερία στη διαχείριση της περιουσίας του. Μπορεί, δηλαδή μέσω διαθήκης, να αποκλείσει συγγενή ή σύζυγο από την εξ αδιαθέτου διαδοχή, με την επιφύλαξη βέβαια της νόμιμης μοίρας (δηλαδή του ποσοστού που του δίνει ο νόμος).
Περιουσία χωρίς αναγνώριση ως κληρονόμου
Δίνεται η δυνατότητα να παραχωρηθεί μέρος της περιουσίας ή συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο σε κάποιο πρόσωπο χωρίς αυτό να θεωρείται κανονικός κληρονόμος και χωρίς να αποκτά τα δικαιώματα των νόμιμων κληρονόμων.
Η «μυστική» διαθήκη
Το νομοσχέδιο προβλέπει ειδικές διαδικασίες για τις μυστικές διαθήκες, οι οποίες απαιτούν μάρτυρες και συμβολαιογραφικές διαδικασίες ώστε να θεωρούνται έγκυρες. Τέτοιες περιπτώσεις εμφανίζονται συχνά σε σχέσεις εκτός γάμου, εξώγαμα παιδιά ή συγγενείς με οικονομικές δυσκολίες. Υπάρχουν διατάξεις προστατευτικές και για όσους φροντίζουν άτομα ενώ τους ξέχασαν συγγενείς ή φίλοι.
Τι αλλάζει για τα χρέη
Προβλέπεται αναθεώρηση του συστήματος ευθύνης των κληρονόμων και ενίσχυση του θεσμού της δικαστικής εκκαθάρισης κληρονομιάς, ώστε να περιοριστούν οι περιπτώσεις πολιτών που κληρονομούν υπέρογκα χρέη.
Κληρονομικές συμβάσεις
Εισάγεται ο θεσμός των κληρονομικών συμβάσεων, με στόχο να αποφεύγονται συγκρούσεις μεταξύ κληρονόμων, οικογενειακών επιχειρήσεων, που συχνά οδηγούν σε πολυετείς δικαστικές διαμάχες ή ακόμη και σε οικονομική κατάρρευση επιχειρήσεων.
Τι ισχύει για το σύμφωνο συμβίωσης
Ρυθμίσεις προβλέπονται και για τα ζευγάρια με σύμφωνο συμβίωσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, διάταξη διαθήκης υπέρ συζύγου ή συντρόφου μπορεί να θεωρηθεί άκυρη, αν έχει προηγηθεί λύση γάμου ή συμφώνου συμβίωσης ή αν είχε ήδη κινηθεί διαδικασία διαζυγίου.
Προστασία της κύριας κατοικίας
Αν στην κληρονομιά περιλαμβάνεται η κύρια κατοικία του ζευγαριού, ο επιζών σύζυγος δικαιούται να τη χρησιμοποιεί αποκλειστικά και χωρίς αντάλλαγμα για ένα έτος μετά τον θάνατο του συζύγου.
Επικαρπία σε αντικείμενα της κληρονομιάς
Ο επιζών σύζυγος μπορεί να ζητήσει από το δικαστήριο επικαρπία σε αντικείμενα της κληρονομιάς. Το δικαίωμα αυτό παύει με τον θάνατό του και δεν μεταβιβάζεται.
Της Άννας Στεργίου