Ως  Έθνος που ερχόμαστε από τα βάθη του χρόνου, ως Έθνος που δημιουργήσαμε τον αξεπέραστο Αρχαίο Ελληνικό Πολιτισμό και γίναμε βάθρο και θεμέλιο για τη διάδοση του Ευαγγελίου του Χριστού σ’ όλον τον κόσμο, έχουμε ιερή παρακαταθήκη και υποχρέωση, να σεβόμαστε και να κρατάμε ζωντανή την κληρονομιά του παρελθόντος.

Ιδιαιτέρως, τα χριστιανικά θρησκευτικά και λατρευτικά μνημεία, τα οποία κατακλύζουν, κυριολεκτικά, τον ελληνικό χώρο απ’ άκρη σ’ άκρη, δείγμα της βαθιάς Θρησκευτικότητας και της Πίστης των Ελλήνων, οφείλουμε, όχι μόνο να τα σεβόμαστε, αλλά και να τα καθιστούμε λειτουργικά, ώστε να εκπληρώνουν τον προορισμό της Λατρείας του Θεού, για τον οποίο δημιουργήθηκαν, κάποτε, από τους προγόνους μας και να γίνονται ζωντανά μνημεία της Ορθοδοξίας και της Παράδοσης των  Ελλήνων.  

Ένα τέτοιο Χριστιανικό Μνημείο που υπομονετικά περιμένει τη λειτουργική του αποκατάσταση είναι ο παλαιός Ιερός Ναός Α. Δημητρίου Τσεραμιού, στον Α. Ιωάννη Σπάρτης.

Μέσα στον οικισμό του Τσεραμιού, δίπλα ακριβώς από τον νεότερο Ι.Ν. Α. Δημητρίου,  βρίσκεται ο παλαιός Ναός του Αγίου Δημητρίου, ο οποίος, πιθανώς, να ήταν ο ενοριακός-κοιμητηριακός Ναός του Τσεραμιού, τουλάχιστον από τον 15ο αιώνα!!!

Το Τσεραμιό, όπως αναφέρει στο «Χρονικό της Άλωσης» ο Γεώργιος Φραντζής, αξιωματούχος του Βυζαντίου, του παραχωρήθηκε στα 1458, από τον Κ. Παλαιολόγο, ως κεφαλατίκιον μαζί με τον Μυστρά και τα γύρω χωριά. Στα 1700, το Τσεραμιό, αναφέρεται  στην απογραφή των Βενετών, με 13 οικογένειες και 57 κατοίκους.

Η ονομασία «Τσεραμιό», πιθανώς, προήλθε από την αρχαία λέξη «κεραμεῖον» που σημαίνει εργαστήριο στο οποίο κατασκευάζονται κεραμίδια, τούβλα κ.α. Η  ετυμολογία της λέξης ενισχύεται και από τις μαρτυρίες παλαιοτέρων κατοίκων ότι στα κτήματά τους εύρισκαν θραύσματα κεραμικών.

Ο παλαιός, αυτός, μεταβυζαντινός, Ναός του Α. Δημητρίου Τσεραμιού είναι ρυθμού σταυροειδούς με τρούλο, δικιόνιος, και  σήμερα βρίσκεται σε κακή κατάσταση, έχοντας υποστεί, στο πέρασμα των χρόνων, εκτεταμένες αλλοιώσεις και καταστροφές των στοιχείων που μαρτυρούσαν την αρχική του μορφή.  

Συγκεκριμένα έχει γκρεμιστεί ο τρούλος μαζί με ολόκληρη τη στέγη, καθώς και τμήματα της λίθινης τοιχοποιίας του.  Σε καλύτερη κατάσταση, γενικώς, βρίσκεται το βόρειο και ανατολικό τμήμα του. Η σωζόμενη τοιχοποιία του έχει στερεωθεί από την αρμόδια Εφορεία Αρχαιοτήτων. Σώζεται σε σχετικά καλή κατάσταση η άκρη της βόρειας καμάρας του Σταυρού, καθώς και η αψίδα της πρόθεσης και της κόγχης του Αγίου Βήματος.

Στο δάπεδο του ναού  βρίσκονται πεσμένοι  δύο κίονες, ο ένας   από γκρίζο μάρμαρο Ταϋγέτου με κατεστραμμένο το κάτω τμήμα του, ενώ ο άλλος από κοκκινωπό μάρμαρο και είναι σπασμένος σε τρία κομμάτια.

Στο δάπεδο, επίσης, βρίσκονται διάσπαρτα  κι άλλα λείψανα αρχιτεκτονικά, διακοσμητικά κλπ του ναού όπως: Κιονόκρανο, βάσεις κιόνων, επιδαπέδια τμήματα από αρχαίες κατασκευές, πλάκα με εγχάρακτα στολίσματα, μικρά τμήματα ψηφιδωτών και τμήματα μαρμάρινων αρχαίων επιγραφών, οι οποίες χρησιμοποιήθηκαν για το στρώσιμο του δαπέδου. 

Ο παλαιός Ναός του Α. Δημητρίου Τσεραμιού, ήταν ζωγραφισμένος σε όλη την εσωτερική του επιφάνεια. Δυστυχώς, λίγες από τις τοιχογραφίες του σώζονται, και μάλιστα σε άσχημη κατάσταση, οι οποίες εκτεθειμένες στις καιρικές συνθήκες (ο ναός στερείται προστατευτικού στεγάστρου) αποσαθρώνονται διαρκώς.

Σε κάπως καλύτερη κατάσταση σώζονται οι τοιχογραφίες που βρίσκονται κάτω από καμάρες και κόγχες. Στη νότια και δυτική πλευρά σώζονται ελάχιστες τοιχογραφίες.

Γενικά, η εικόνα που παρουσιάζει τω εσωτερικού του παλαιού Ναού Α. Δημητρίου Τσεραμιού προκαλεί θλίψη και δεν συνάδει με το εσωτερικό ενός Οίκου Λατρείας του Θεού και Μνημείου της Ιστορίας και της Ορθοδοξίας.  Φυσικά ο Ναός ΔΕΝ είναι επισκέψιμος, όσον αφορά την πρόσβαση στο εσωτερικό του, γι’ αυτό και η είσοδός του είναι σφραγισμένη.

Το πλέον συγκινητικό εξ όλων των σωζόμενων λειψάνων του παλαιού Ιερού Ναού Α. Δημητρίου Τσεραμιού είναι η Αγία Τράπεζα, η οποία σώζεται ακέραιη, μαζί με τη βάση της, «αναπολώντας» την τελευταία φορά που τελέστηκε πάνω της το Μυστήριο της Θείας  Ευχαριστίας και «προσμένοντας» καρτερικά την ώρα και τη στιγμή που ο ναός θα αποκατασταθεί (στο μέτρο του δυνατού) και θα συντηρηθεί, θα καθαριστούν, θα στερεωθούν,  θα συντηρηθούν και θα συμπληρωθούν οι σωζόμενες σημαντικές αγιογραφίες,  θα ληφθούν ΟΛΑ τα απαραίτητα μέτρα προστασίας του  από τις καιρικές συνθήκες (ένα κατάλληλα μελετημένο στέγαστρο είναι άμεση και αδήριτη ανάγκη) και θα εισέλθει και πάλι στο Άγιο Βήμα ο Λειτουργός του Υψίστου, για να εκφωνήσει το: «Εὐλογημένη ἡ βασιλεία τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.», ξαναδένοντας, έτσι,  το σπασμένο νήμα της Ιστορίας.

Δεν υπάρχουν μαρτυρίες για τις αιτίες και το χρόνο καταστροφής του παλαιού Ναού Α. Δημητρίου Τσεραμιού. Ίσως ήταν κάποιες αιτίες φυσικές, ίσως, όμως,  καταστράφηκε από τους Τούρκους , στα  Ορλωφικά (1770), τότε που ο Μυστράς και η γύρω  περιοχή  δέχθηκαν τεράστια πλήγματα, καταστροφές και λεηλασίες από τους Τούρκους και τους Αρβανίτες. Ίσως, πάλι, καταστράφηκε από τα στρατεύματα του Ιμπραήμ πασά, στα 1825, τότε που συντελέστηκε η τελική καταστροφή του Μυστρά και των γύρω χωριών.

Αποτελεί Χρέος ιερό να ενεργοποιηθούν ΟΛΟΙ οι θεσμικοί φορείς (Υπουργείο Πολιτισμού, Βουλευτές Λακωνίας, Περιφέρεια Πελοποννήσου, Περιφερειακή Ενότητα Λακωνίας, Δήμος Σπάρτης, Τοπική Κοινότητα Α. Ιωάννη Σπάρτης και Αρμόδια Εφορεία Αρχαιοτήτων) με επικεφαλής τον πολύ ευαίσθητο ΚΑΙ σε θέματα Μνημείων Λατρείας Σεβασμιότατο Μητροπολίτη μας κ.κ. Ευστάθιο, ώστε να ξεκινήσουν, όσο το δυνατόν πιο γρήγορα, οι αναγκαίες εργασίες  προστασίας, συντήρησης και ανακαίνισης του παλαιού Ιερού Ναού Α. Δημητρίου Τσεραμιού, με στόχο την ανάδειξη της ιστορικής, θρησκευτικής και αισθητικής αξίας του μνημείου, το οποίο αποτελεί τοπόσημο της περιοχής, αλλά (κυρίως) την απόδοσή του και πάλι στη χριστιανική λατρεία.

Σπάρτη 16-2-2026

Βαγγέλης  Μητράκος   

*Πηγή πληροφοριών για τον παλαιό Ναό Α. Δημητρίου Τσεραμιού απετέλεσε η εξαίρετη εργασία της Αρχαιολόγου κ. Αντιγόνης-Μαρίας Μαστοράκου (φωτογραφίες: Βάλια Μπουγάδη, Φιλόλογος) με τίτλο: 

«Ο παλαιός Ιερός ναός Α. Δημητρίου Τσεραμιού, της Ιεράς Μητροπόλεως Μονεμβασίας και Σπάρτης» 

*Ευχαριστώ θερμά τον Άξιο κατά πάντα εφημέριο Τσεραμιού π. Παναγιώτη Λάτση, ο οποίος με διευκόλυνε καθ’ όλα στη συγγραφή και τεκμηρίωση του ως άνω άρθρου.