.© 2023 laconiatv.gr. All Rights Reserved. Designed By hit-media.gr
Του Άγη Βερούτη
Η ακρίβεια στην Ελλάδα έχει πολλούς μνηστήρες. Έχει διεθνείς τιμές ενέργειας. Έχει υψηλό ΦΠΑ. Έχει κόστος χρήματος. Κυρίως όμως έχει κάτι πολύ πιο ελληνικό και πιο μόνιμο: έλλειψη ανταγωνισμού!
Λίγοι παίκτες. Λίγες άδειες. Λίγες πόρτες. Λίγες υπογραφές. Λίγοι άνθρωποι σε αγορές με πολύ κρέας.
Ο πολίτης βλέπει την τιμή στο ράφι και θυμώνει με το σούπερ μάρκετ, χωρίς να βλέπει όλη την αλυσίδα προμηθευτών, ενδιάμεσων εταιρειών ιδιοκτησίας τίνος, εκπτώσεων, θέσεις ραφιών και συμφωνιών που βρίσκεται πίσω από το ράφι. Βλέπει τον λογαριασμό του ρεύματος και βρίζει τον πάροχο που στο κάτω-κάτω τη δουλειά του κάνει. Βλέπει τις τραπεζικές προμήθειες και ψάχνει πού θα κάνει καταγγελία, ενώ όλοι χρεώνουν σχεδόν τα ίδια. Καλά κάνει. Αλλά η πραγματική ερώτηση βρίσκεται ένα βήμα πιο πίσω.
Πόσοι μπορούν στ’ αλήθεια να μπουν στην αγορά και να διαταράξουν τη βολή των ήδη βολεμένων;
Ή μάλλον, πόσους αφήνει να μπουν η αδειοδοτική διαδικασία που ορίζει το κράτος;
Η Αυστρία είναι μια περίκλειστη χώρα περίπου 9 εκατομμυρίων ανθρώπων. Χωρίς θάλασσα. Με σύνορα στις Άλπεις, στην Ιταλία, στην Ελβετία, στη Γερμανία, στην Τσεχία, στη Σλοβακία, στην Ουγγαρία, στη Σλοβενία, άντε και λίγο στο Λιχτενστάιν. Μια χώρα με βουνά, μεταφορικό κόστος, γεωγραφικούς περιορισμούς και ευρωπαϊκές ρυθμίσεις όπως όλοι.
Έχει εκατοντάδες τράπεζες. Περίπου 445, σύμφωνα με τα αυστριακά στοιχεία. Η Γερμανία, μετά από χρόνια συγχωνεύσεων, έχει ακόμη πάνω από 1.300 πιστωτικά ιδρύματα. Η Ελλάδα των 10 εκατομμυρίων έχει τέσσερις συστημικές τράπεζες και 10 μικρότερες, συνεταιριστικές ή τοπικές γύρω τους. Οι συστημικές τράπεζες έχουν γίνει αναπόσπαστο κομμάτι του κρατικού μηχανισμού είσπραξης.
Γιατί απορούμε για τις προμήθειες;
Η οικονομία που αφήνει τον πολίτη μπροστά σε τέσσερα γκισέ, εισπράττει τιμές τεσσάρων γκισέ. Ο συγχωρεμένος ευπατρίδης τραπεζίτης Ιωάννης Κωστόπουλος είχε πει ότι η ελληνική αγορά χωράει δυόμισι τράπεζες. Ήταν ιδιοκτήτης τράπεζας. Δηλαδή τί ακριβώς περίμενε κάποιος να μας πει; Ότι η αγορά χρειάζεται πενήντα δυνατούς παίκτες, τοπικές τράπεζες, νέες πιστωτικές δομές, πιο εύκολες άδειες και πελάτες με πραγματική επιλογή;
Ναι, σιγά...
Η ελληνική συζήτηση αγαπάει την ηθικοπλαστική αερολογία. Φταίει η απληστία. Φταίει ο επιχειρηματίας. Φταίει ο μεσάζων. Φταίει ο καταναλωτής που αγοράζει ακριβά. Όλα βολικά. Όλα βγάζουν από το κάδρο τον μηχανισμό μείωσης του ανταγωνισμού.
Απληστία υπάρχει παντού. Το θέμα είναι πόσο χώρο αφήνει μια χώρα στην απληστία να γίνει τιμοκατάλογος. Σε ανοιχτή αγορά, ο ακριβός χάνει πελάτη. Σε κλειστή αγορά, ο ακριβός κοιτάζει γύρω του και βλέπει μόνο γνωστούς.
Η ίδια ιστορία παίζεται στο ηλεκτρικό ρεύμα. Η Αυστρία έχει δεκάδες παρόχους με πανεθνικές προσφορές ηλεκτρικού. Η Ελλάδα έχει αρκετά εμπορικά ονόματα, αλλά το μεγάλο κομμάτι της αγοράς μένει σε λίγα χέρια. Οι τρεις μεγαλύτεροι πάροχοι κρατούν περίπου οκτώ στους δέκα καταναλωτές.
Με τέτοια συγκέντρωση, η πίεση στην τιμή μένει ευχολόγιο. Μηχανισμός γίνεται μόνο όταν ο πελάτης μπορεί να φύγει εύκολα και ο νέος παίκτης μπορεί να μπει εξίσου εύκολα.
Ύστερα έρχονται τα αστεία χρώματα των τιμολογίων, η φάρσα της δεκαετίας. Μετά είναι οι εκπτώσεις, οι αστερίσκοι, οι πλατφόρμες σύγκρισης, οι ανακοινώσεις και οι φανφάρες. Ο πολίτης ψάχνει το φθηνότερο πακέτο μέσα σε μια αγορά φτιαγμένη για λίγους. Του αλλάζουν το περιτύλιγμα, αλλά το ταμείο παραμένει ίδιο.
Στις τηλεπικοινωνίες, η Ελλάδα έχει τρεις βασικούς παρόχους κινητής. Cosmote, Vodafone, Nova. Η Αυστρία έχει επίσης τρία δίκτυα, αλλά εκεί οι εικονικοί πάροχοι και οι μεταπωλητές έχουν αισθητή παρουσία που εντείνει τον ανταγωνισμό. Εδώ έφτασαν να τσακώνονται οι πάροχοι που έβαλαν οπτική ίνα στις πολυκατοικίες, να κρατάει ο καθένας το δικό του κουτί, και ο επόμενος να χρειάζεται δεύτερο σετ κουτιά για την ίδια πολυκατοικία. Και μεθαύριο που θα μπουν οι έξυπνοι μετρητές, πάμε για τρίτο σετ. Καταστάσεις Τιραμόλα.
Στα σούπερ μάρκετ υποφέρει από ακρίβεια και η Αυστρία, ακριβώς επειδή έχει και εκεί μεγάλη συγκέντρωση στο τρόφιμο.
Το μάθημά μας έτσι βγαίνει ακόμη πιο καθαρό: όπου η αγορά μαζεύεται σε λίγα χέρια, ο καταναλωτής πληρώνει παραπάνω. Στην Ελλάδα οι έξι μεγαλύτεροι παίκτες του οργανωμένου λιανεμπορίου τροφίμων είχαν πάνω από 76% της αγοράς το 2021, χωρίς τη Lidl στα συγκεκριμένα διαθέσιμα στοιχεία. Έκτοτε έχουν γίνει κι άλλες συγχωνεύσεις. Είδε κανείς τις τιμές σε τίποτα να πέφτουν;
Στο ράφι της καθημερινότητας ο Έλληνας συναντά λίγα μεγάλα ονόματα. Αγοράζουν, πουλούν, διαπραγματεύονται ράφια, πιέζουν προμηθευτές και στο τέλος διαμορφώνουν σκληρό χάρτη τιμών.
Και αν θέλετε να αναρωτηθείτε γιατί το χιλιόμετρο των εθνικών οδών κοστίζει τόσο ακριβά, δείτε πόσοι διαθέτουν πτυχίο Η΄ τάξης για να κατασκευάσουν έργα δισεκατομμυρίων μονοκοπανιά.
Δείτε επίσης πόσα έργα σπάνε σε μικρότερα κομμάτια, ώστε να γίνει πραγματικός μειοδοτικός ανταγωνισμός. Στη Γερμανία συχνά οι κατασκευαστές παίρνουν ένα χιλιόμετρο τη φορά. Εδώ περιμένουμε λίγους εθνικούς εργολάβους να μοιράσουν πίτες μεγέθους υπουργείου.
Εδώ βρίσκεται η καρδιά της ακρίβειας. Η ακρίβεια έχει συνταγή.
Το κράτος μιλάει θεωρητικά για προστασία του καταναλωτή, ενώ πρακτικά κρατάει με νύχια και με δόντια τον αριθμό των αδειοδοτημένων ανταγωνιστών μικρό. Ρυθμίζει, αδειοδοτεί, πιστοποιεί, εγκρίνει, καθυστερεί, επιλέγει, μπλοκάρει. Το κράτος καθορίζει δηλαδή τις ολιγοπωλιακές συνταγές σε κομβικούς τομείς της οικονομίας.
Η πραγματική πολιτική κατά της ακρίβειας αρχίζει από τη στρογγυλή σφραγίδα. Πόσο κεφάλαιο ζητάς από έναν νέο παίκτη; Πόσο χρόνο καθυστερείς την άδειά του σε εκκρεμότητα; Πόσα πιστοποιητικά τον φορτώνεις; Πόσα "στρατηγικά αποθέματα" χρειάζεται να διατηρεί για να μπορεί να πουλάει ελεύθερα; Πόσο κοστίζει η συμμόρφωση; Πόσο εύκολα αλλάζει πάροχο ο πελάτης; Πόσο γρήγορα μεταφέρεται λογαριασμός, δάνειο, αριθμός, σύνδεση, σύμβαση;
Εκεί γράφεται ο λογαριασμός της ακρίβειας πριν φτάσει στο σπίτι. Στο υπουργείο και στην ανεξάρτητη αρχή αδειοδότησης.
Όταν μια οικονομία έχει λίγους μεγάλους παίκτες σε έναν τομέα, αυτοί γίνονται συντηρητικοί. Θέλουν σταθερότητα, σταθερά μερίδια, σταθερούς τζίρους, σταθερή κερδοφορία. Τί να κάνουμε, αυτό πουλάνε στους μετόχους τους. Προβλέψιμα περιθώρια, ήρεμο πεδίο, χαμηλό ρίσκο. Ο βολεμένος μεγάλος έχει κάθε λόγο να αγαπάει την ησυχία και να απεχθάνεται τους νέους ανταγωνιστές.
Ο μικρός ή ο ανερχόμενος θέλει ακριβώς το αντίθετο. Θέλει να μεγαλώσει. Θέλει να διαταράξει τα μερίδια της αγοράς υπέρ του. Για να το κάνει, χτυπάει τιμές, ανεβάζει ποιότητα, φτιάχνει νέα προϊόντα, καλύπτει ανάγκες που οι μεγάλοι άφησαν στην άκρη, φέρνει καινοτομία εκεί που οι παλιοί είχαν μάθει να εισπράττουν από την αδράνεια.
Τώρα η συζήτηση περί ακρίβειας γίνεται πραγματική.
Ο μικρός αριθμός ολιγοπωλιακών παικτών ευνοεί τη σταθερότητα των μεριδίων κάθε αγοράς και τις υψηλές τιμές καταναλωτή. Η αύξηση του αριθμού των αδειούχων παικτών κάθε τομέα αυξάνει τον ανταγωνισμό και ευνοεί τους καταναλωτές. Τα υπόλοιπα είναι θεωρίες.
Η Επιτροπή Ανταγωνισμού έχει θέση. Σφυγμό δεν έχει!
Η χώρα χρειάζεται κυρίως άνοιγμα και εξωστρέφεια. Περισσότερες άδειες. Ευκολότερη είσοδο. Μικρότερα έργα. Νέους παίκτες. Πραγματική φορητότητα πελάτη. Τραπεζικό ανταγωνισμό πέρα από τις τέσσερις μεγάλες βιτρίνες. Ενέργεια με πολλούς παρόχους που ζουν από καλύτερη τιμή και όχι από καλύτερα ψιλά γράμματα που μπερδεύουν τον πελάτη.
Την επόμενη φορά που κάποιος θα μιλήσει για ακρίβεια, ρωτήστε τον κάτι απλό: έχουμε πραγματικά ελεύθερη οικονομία; Ποιος κρατάει τη σφραγίδα της αδειοδότησης;
Σε κάθε τομέα με ψωμί, ψάξτε πρώτα την άδεια. Μετά ψάξτε τον αριθμό των παικτών. Μετά ψάξτε ποιος δυσκολεύει τον επόμενο να μπει. Εκεί ξεκινάει ο λογαριασμός που πληρώνει ο πολίτης.
Τα υπόλοιπα είναι λιβάνισμα. Παγκόσμια κρίση, απληστία, μεσάζοντες, κακοί επιχειρηματίες, κακές συγκυρίες. Αερολογίες.
Χώρα που αφήνει λίγους να περνούν την πόρτα για την αγορά, πληρώνει τιμές λίγων.
Και μετά απορεί γιατί ο μισθός πλέον τελειώνει πριν από τον μήνα.