Αν κάποιος πρωί ξυπνήσει με έναν δυνατό, οξύ πόνο στο δόντι ή με υψηλό πυρετό, η αντίδρασή του είναι σχεδόν αντανακλαστική , θα κλείσει ραντεβού στον γιατρό, θα πάρει την κατάλληλη αγωγή, θα ξεκουραστεί. Κανείς δεν θα τον κατηγορήσει για «αδυναμία», ούτε θα του πει «σφίξε τα δόντια και μην το σκέφτεσαι, θα περάσει μόνος του ο πυρετός».

Όταν όμως ο πόνος δεν είναι σωματικός αλλά ψυχικός  ,όταν η καθημερινότητα γίνεται ένα ασήκωτο βάρος, το άγχος κόβει την ανάσα ή η θλίψη θολώνει τα πάντα , η αντιμετώπιση αλλάζει δραματικά. Για δεκαετίες, μάθαμε να αντιμετωπίζουμε το μυαλό και την ψυχή ως κάτι ξεχωριστό από το σώμα, παραμελώντας τις δικές τους ανάγκες και υποτιμώντας τα δικά τους σήματα κινδύνου.  

«Η σιωπηλή εξάντληση δεν αποτυπώνεται σε καμία ακτινογραφία, κι όμως είναι το πιο βαρύ κάταγμα που κουβαλάμε.»

Για χρόνια, η φράση «πάω σε ψυχολόγο» συνοδευόταν από ψιθύρους, αμήχανα βλέμματα και την ταμπέλα του «τρελού» ή του «αδύναμου». Η κοινωνία μας εκπαίδευσε να κρύβουμε τα ευάλωτα κομμάτια μας, να φοράμε το χαμόγελο της λειτουργικότητας και να προχωράμε, όποιο κι αν είναι το προσωπικό κόστος.

Ευτυχώς, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια ουσιαστική μετατόπιση. Οι νεότερες γενιές σπάνε σταδιακά αυτό το ταμπού. Μιλούν πιο ανοιχτά για τις κρίσεις πανικού, για την κατάθλιψη, για τα όριά τους. Η ψυχοθεραπεία παύει να θεωρείται μια λύση «έσχατης ανάγκης» ή ένα μυστικό που πρέπει να κρατηθεί κρυφό. Αναγνωρίζεται πλέον ως αυτό που πραγματικά είναι: ένας χώρος αυτογνωσίας, φροντίδας και εσωτερικής ενδυνάμωσης.

Όπως το σώμα εκπέμπει σήματα όταν νοσεί, έτσι και η ψυχή στέλνει τις δικές της «ειδοποιήσεις». Το πρόβλημα είναι ότι συχνά μάθαμε να τις προσπερνάμε ως απλή κούραση.

Χρόνιο άγχος και υπερανάλυση: Όταν η καθημερινότητα κατακλύζεται από μια διαρκή αίσθηση απειλής, ανησυχίας ή σωματικής δυσφορίας ή έντασης  (κόμπος στο στομάχι, δύσπνοια, αϋπνία).

 Ζούμε σε μια εποχή που μοιάζει να τρέφεται από το δράμα, την τεχνητή ένταση και την αθόρυβη τοξικότητα. Είναι η κουλτούρα της διαρκούς τριβής που εισβάλλει στην καθημερινότητά μας είτε μέσα από εργασιακά περιβάλλοντα που απαιτούν τα πάντα χωρίς να προσφέρουν τίποτα, είτε μέσα από ανθρώπινες σχέσεις που δηλητηριάζουν αντί να λυτρώνουν.

Χωρίς να το καταλάβουμε, εκπαιδευόμαστε να λειτουργούμε ως συναισθηματικά «σφουγγάρια» ,απορροφάμε το χάος των άλλων, την υστερία των ειδήσεων, τις ανεκπλήρωτες προσδοκίες και την αρνητικότητα που υπερχειλίζει γύρω μας. Ξεχνάμε όμως μια θεμελιώδη αλήθεια  ότι η ψυχική μας αντοχή δεν είναι αστείρευτη δεξαμενή.

Η διαρκής έκθεση σε τοξικά ερεθίσματα δεν μας χτίζει ανοσία, ούτε μας κάνει πιο ανθεκτικούς  απλώς διαβρώνει σταδιακά τα εσωτερικά μας όρια, καταναλώνει την ενέργειά μας και μας απομακρύνει όλο και περισσότερο από την εσωτερική μας γαλήνη. Όταν συνηθίζεις να ζεις μέσα στον θόρυβο, η ησυχία αρχίζει να μοιάζει με πολυτέλεια, ενώ στην πραγματικότητα είναι η μόνη συνθήκη στην οποία η ψυχή μπορεί να αναπνεύσει.

Επαγγελματική εξουθενωση (Burnout): Η απόλυτη συναισθηματική, σωματική και πνευματική εξάντληση. Όταν ακόμα και η πιο απλή υποχρέωση φαντάζει βουνό και η δημιουργικότητα δίνει τη θέση της στην κυνικότητα και την παραίτηση.  

«Δεν κουραζόμαστε πάντα από αυτά που κάνουμε  αλλά από όλα εκείνα που καταπιέζουμε για να φαινόμαστε λειτουργικοί.»

Κατάθλιψη και απώλεια ενδιαφέροντος: Όταν τα πράγματα που άλλοτε μας έδιναν χαρά χάνουν το χρώμα τους, όταν κυριαρχεί ένα βαθύ αίσθημα κενού, απελπισίας ή διαρκούς θλίψης.

Απομόνωση και δυσκολία στις σχέσεις: Όταν η επικοινωνία με τους άλλους γίνεται ανεπιθύμητο βάρος και προτιμάμε να αποτραβηχτούμε από το περιβάλλον μας.

Φροντίδα ψυχής: Δεν είναι πολυτέλεια, είναι επιβίωση

Η φροντίδα της ψυχικής υγείας δεν είναι κάποιο «trend» της εποχής, ούτε μια πολυτέλεια για όσους έχουν άπλετο χρόνο. Είναι βασική προϋπόθεση για να μπορούμε να ζούμε με ποιότητα, να δημιουργούμε, να αγαπάμε και να σχετιζόμαστε υγιώς.

Το να ζητήσει κανείς βοήθεια από έναν ειδικό ψυχικής υγείας δεν είναι ένδειξη παραίτησης, αλλά πράξη γενναιότητας. Είναι η παραδοχή ότι αξίζουμε να ζούμε χωρίς το αόρατο βάρος που κουβαλάμε μόνοι μας.

Η ψυχή, όπως και το σώμα, χρειάζεται ξεκούραση, φροντίδα και όταν χρειαστεί, την κατάλληλη «γιατρειά». Κι όσο πιο γρήγορα καταλάβουμε ότι η ψυχική υγεία είναι αδιαίρετο κομμάτι της συνολικής μας υγείας, τόσο πιο κοντά θα έρθουμε σε μια ζωή με ουσία, ισορροπία και εσωτερική γαλήνη.  

«Βάζουμε επιδέσμους στις γρατζουνιές του σώματος και σπεύδουμε να φροντίσουμε κάθε σωματικό τραύμα, αλλά προσπερνάμε αθόρυβα τις ρωγμές της ψυχής, ελπίζοντας πως ο χρόνος θα τις κλείσει από μόνος του. Κι όμως, όπως σοφά ειπώθηκε σε μια κουβέντα από μια καλή μου φίλη, η ψυχή δεν ζητάει να γίνει άτρωτη απέναντι στα πάντα, ούτε να μάθει να αντέχει τον πόνο στη σιωπή ζητάει απλώς τη δική της γιατρειά.» 

Λίλα Κακαλέτρη 

Φιλόλογος με πιστοποιητικό στην Δικαστική Ψυχολογία