Όταν η διαφωνία δεν σήμαινε απαξίωση

Γράφει ο Λάμπρος Λαμπρόπουλος 

Υπήρχε μια εποχή στην ελληνική πολιτική όπου μπορούσες να διαφωνείς βαθιά με έναν πολιτικό και, παρ’ όλα αυτά, να τον σέβεσαι.

Να διαφωνείς με τον Ανδρέα Παπανδρέου και να αναγνωρίζεις την πολιτική του συγκρότηση, τη δύναμη της παρουσίας του και την ικανότητά του να εκφράζει ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας.

Να διαφωνείς με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και να αναγνωρίζεις τον ρόλο του στη μεταπολεμική Ελλάδα και στη Μεταπολίτευση.

Να έχεις διαφορετικές απόψεις από τον Ευάγγελο Αβέρωφ ή τον Γεώργιο Ράλλη και, παρ’ όλα αυτά, να αισθάνεσαι ότι απέναντί σου βρίσκεται ένας πολιτικός με συγκεκριμένες αρχές, διαδρομή, λόγο και προσωπικό βάρος.

Δεν ήταν όλοι ίδιοι. Δεν ήταν όλοι αλάνθαστοι. Δεν ήταν όλοι απαλλαγμένοι από τα λάθη, τις υπερβολές, τις αντιφάσεις και τις ευθύνες της εποχής τους.

Ίσως όμως υπήρχε κάτι που σήμερα μοιάζει να έχει σπανίσει... η αίσθηση ότι η πολιτική ήταν μια σοβαρή υπόθεση.

Η διαφωνία δεν οδηγούσε αυτομάτως στην απαξίωση του άλλου. Ο πολιτικός αντίπαλος δεν ήταν αναγκαστικά «εχθρός».

Η διαφορετική άποψη δεν σήμαινε ότι ο άλλος ήταν ανίκανος, προδότης, διεφθαρμένος ή ανάξιος να ακούσεις όσα έχει να πει.

Σήμερα, αντίθετα, η πολιτική μοιάζει συχνά να έχει μετατραπεί σε μια αδιάκοπη σύγκρουση εντυπώσεων.

Λιγότερη ουσία, περισσότερη εικόνα.

Λιγότερη επιχειρηματολογία, περισσότερη επικοινωνιακή διαχείριση.

Λιγότερη συζήτηση για το πού πρέπει να πάει η χώρα και περισσότερη προσπάθεια να εξουδετερωθεί ο αντίπαλος.

Και κάπου μέσα σε αυτή την κατάσταση χάνεται κάτι πολύ σημαντικό ... ο σεβασμός προς την ίδια την πολιτική.

Γιατί η Δημοκρατία δεν χρειάζεται πολιτικούς που όλοι συμφωνούν μεταξύ τους.

Χρειάζεται πολιτικούς που μπορούν να διαφωνούν χωρίς να ευτελίζουν τη διαφωνία.

Χρειάζεται αντιπάλους, όχι εχθρούς.

Χρειάζεται ανθρώπους που να μπορούν να πουν «διαφωνώ μαζί σου» χωρίς να εννοούν «δεν αξίζεις να υπάρχεις». Χρειάζεται δημόσιο λόγο που να επιτρέπει στον πολίτη να συγκρίνει επιχειρήματα και προτάσεις, αντί να τον αναγκάζει κάθε φορά να επιλέγει στρατόπεδο.

Βέβαια, η νοσταλγία έχει και τις παγίδες της.

Το παρελθόν δεν ήταν ένας πολιτικός παράδεισος. Υπήρχαν έντονες συγκρούσεις, σκληρή κομματική αντιπαράθεση, μεγάλα λάθη και πολιτικές αποφάσεις που σήμερα μπορούμε να κρίνουμε αυστηρά.

Οι παλαιότεροι πολιτικοί δεν ήταν κάποιοι μυθικοί άνθρωποι που υπερέβαιναν τις αδυναμίες της εποχής τους.

Αλλά ίσως αυτό ακριβώς κάνει πιο ενδιαφέρουσα τη σύγκριση.

Δεν χρειάζεται να πιστεύουμε ότι οι παλιοί ήταν καλύτεροι σε όλα για να αναγνωρίσουμε ότι υπήρχε μια διαφορετική πολιτική κουλτούρα.

Υπήρχε η έννοια της πολιτικής διαδρομής. Υπήρχε η προσωπική παρουσία. Υπήρχε η αίσθηση ότι ο πολιτικός έπρεπε να μπορεί να σταθεί απέναντι στην κοινωνία, να μιλήσει, να επιχειρηματολογήσει και να υπερασπιστεί τις επιλογές του.

Σήμερα ο πολίτης συχνά αισθάνεται ότι παρακολουθεί ένα ατελείωτο επικοινωνιακό παιχνίδι.

Δεν θα πάμε μακριά .Κοιτάμε σήμερα πως είναι η εικόνα των πολιτικών όταν πάνε στη Βουλή.
Κοιτάμε ποιοι έχουν το θράσος να ζητούν την ψήφο των πολιτών.
Άτομα με βαρύ ποινικό μητρώο, άνθρωποι που έχουν κατηγορηθεί ως διακινητές ναρκωτικών, που δυστυχώς έχουν την άποψη ότι οι πολίτες θα ξεγαλαστούν.

Και το αποτέλεσμα δεν είναι απαραίτητα η οργή.

Είναι κάτι ίσως χειρότερο ... η αδιαφορία.

Όταν ο πολίτης απογοητεύεται αρκετές φορές, κάποια στιγμή κουράζεται. Όταν βλέπει ότι η μία αντιπαράθεση διαδέχεται την άλλη χωρίς να αλλάζει ουσιαστικά η καθημερινότητά του, αρχίζει να αποσύρεται.

«Όλοι ίδιοι είναι».

«Τίποτα δεν αλλάζει».

«Δεν έχει νόημα να ασχολούμαι».

Αυτή είναι ίσως η πιο επικίνδυνη κατάληξη μιας κοινωνίας που χάνει την εμπιστοσύνη της στην πολιτική.

Γιατί η απογοήτευση μπορεί να γίνει θυμός. Ο θυμός όμως μπορεί ακόμη να κινητοποιήσει.

Η απαθής κοινωνία είναι διαφορετική.

Είναι η κοινωνία που παραιτείται.

Και μια κοινωνία που παραιτείται από το ενδιαφέρον της για τα κοινά αφήνει αναπόφευκτα περισσότερο χώρο σε εκείνους που θα αποφασίζουν χωρίς ουσιαστικό κοινωνικό έλεγχο.

Δεν χρειάζεται να υιοθετήσουμε θεωρίες ότι κάποιοι πολιτικοί «επιδιώκουν» συνειδητά την απαθή κοινωνία. Αρκεί να καταλάβουμε ότι η απαξίωση της πολιτικής και η συνεχής απογοήτευση έχουν ένα αντικειμενικό αποτέλεσμα ... απομακρύνουν τον πολίτη από τη συμμετοχή.

Και αυτό από μόνο του είναι πρόβλημα.

Ίσως λοιπόν αυτό που μας λείπει περισσότερο σήμερα δεν είναι ένας νέος «μεγάλος ηγέτης».

Μας λείπει ένας διαφορετικός πολιτικός πολιτισμός.

Ένας πολιτισμός όπου θα μπορούμε να ακούμε έναν πολιτικό που αντιπαθούμε και να αναγνωρίζουμε, όταν υπάρχει, ένα σωστό επιχείρημα.

Όπου θα μπορούμε να ψηφίζουμε διαφορετικά χωρίς να θεωρούμε τον άλλον εχθρό.

Όπου η πολιτική αντιπαράθεση θα είναι σκληρή όταν πρέπει, αλλά όχι χυδαία.

Όπου ο πολιτικός θα επιδιώκει να κερδίσει τον πολίτη με τις θέσεις του και όχι απλώς να καταστρέψει την εικόνα του αντιπάλου.

Γιατί τελικά ο σεβασμός δεν σημαίνει συμφωνία.

Ίσως μάλιστα ο πραγματικός σεβασμός να δοκιμάζεται ακριβώς εκεί όπου υπάρχει η μεγαλύτερη διαφωνία.

Μπορεί να διαφωνώ με τον Ανδρέα Παπανδρέου, τον Καραμανλή, τον Αβέρωφ ή τον Ράλλη. Μπορώ να κρίνω αυστηρά τις αποφάσεις τους και να αμφισβητώ την πολιτική τους.

Αλλά μπορώ ταυτόχρονα να αναγνωρίζω ότι υπήρξαν πρόσωπα που ανήκαν σε μια εποχή όπου η πολιτική είχε ακόμη έντονο προσωπικό, ιδεολογικό και ιστορικό αποτύπωμα.

Και ίσως αυτό είναι το πραγματικό ζητούμενο σήμερα.

Όχι να επιστρέψουμε στο παρελθόν.

Αλλά να ξαναβρούμε κάτι από εκείνη την αξιοπρέπεια της πολιτικής αντιπαράθεσης.

Γιατί μια Δημοκρατία χωρίς διαφωνία δεν υπάρχει.

Μια Δημοκρατία όμως χωρίς σεβασμό στη διαφωνία, αργά ή γρήγορα, κουράζει τους ίδιους τους πολίτες της.

Και όταν οι πολίτες πάψουν να ενδιαφέρονται, τότε δεν έχει κερδίσει κανένα κόμμα.

Έχει χάσει η ίδια η πολιτική.