Μία από τις σημαντικότερες θεσμικές παρεμβάσεις που εισάγει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης είναι η κατηγοριοποίηση και υποκατηγοριοποίηση των δήμων, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 8 του Κεφαλαίου Γ΄ με τίτλο «Κατηγορίες δήμων». Η συγκεκριμένη διάταξη αποκτά ιδιαίτερη πολιτική και διοικητική σημασία, καθώς δημιουργεί ένα ενιαίο πλαίσιο ταξινόμησης των δήμων με βάση συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και λειτουργικές ανάγκες.

Σύμφωνα με το σχέδιο του Κώδικα, οι δήμοι διακρίνονται σε κατηγορίες όπως:

• μητροπολιτικοί δήμοι,
• μεγάλοι αστικοί δήμοι,
• αστικοί δήμοι,
• ημιαστικοί δήμοι,
• αγροτικοί δήμοι,
• ορεινοί δήμοι,
• νησιωτικοί δήμοι,
• μικροί ηπειρωτικοί και μικροί ορεινοί δήμοι,
• καθώς και μικροί νησιωτικοί δήμοι.

Η κατηγοριοποίηση αυτή επιχειρεί να αναγνωρίσει ότι διαφορετικές ανάγκες έχει ένας μεγάλος δήμος της Αθήνας ή της Θεσσαλονίκης και διαφορετικές ένας μικρός ορεινός ή νησιωτικός δήμος με περιορισμένες υποδομές, μικρό πληθυσμό και δυσκολίες στελέχωσης.

Το Υπουργείο Εσωτερικών αποκτά σημαντικό ρόλο στον καθορισμό και την εξειδίκευση των σχετικών κριτηρίων για υποκατηγορίες όπως τους παραμεθόριους δήμους. Τα κριτήρια μπορεί να συνδέονται με:

• τον πληθυσμό,
• τη γεωγραφική θέση,
• την ορεινότητα,
• τη νησιωτικότητα,
• τον βαθμό αστικοποίησης,
• αλλά και τις διοικητικές και λειτουργικές ανάγκες κάθε δήμου.

Η νέα αυτή ταξινόμηση μπορεί να επηρεάσει άμεσα:

• τη χρηματοδότηση των δήμων,
• τις δυνατότητες προσλήψεων,
• τη στελέχωση υπηρεσιών,
• τις αρμοδιότητες,
• την ένταξη σε ειδικά προγράμματα,
• ακόμη και τον τρόπο αξιολόγησης και εποπτείας των ΟΤΑ.

Οι υποστηρικτές της μεταρρύθμισης υποστηρίζουν ότι η κατηγοριοποίηση θα επιτρέψει πιο δίκαιη κατανομή πόρων και πιο στοχευμένες πολιτικές, ιδιαίτερα για μικρούς ή απομακρυσμένους δήμους που μέχρι σήμερα αντιμετώπιζαν τις ίδιες υποχρεώσεις με μεγάλους αστικούς δήμους χωρίς να διαθέτουν αντίστοιχες δυνατότητες.

Ωστόσο, η συγκεκριμένη πρόβλεψη έχει ήδη προκαλέσει έντονες συζητήσεις στην αυτοδιοίκηση. Πολλοί αιρετοί εκφράζουν ανησυχίες ότι η δυνατότητα του Υπουργείου Εσωτερικών να καθορίζει τις κατηγορίες και τα κριτήρια μπορεί να οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη εξάρτηση των δήμων από το κεντρικό κράτος και στη δημιουργία δήμων «πολλών ταχυτήτων».

Η συζήτηση συνδέεται άμεσα και με το ευρύτερο ζήτημα της αυτοτέλειας των ΟΤΑ. Παρότι ο νέος Κώδικας επαναλαμβάνει τις συνταγματικές αρχές περί διοικητικής και οικονομικής αυτονομίας των δήμων, η δυνατότητα του κράτους να διαφοροποιεί τους δήμους ανά κατηγορία θεωρείται από πολλούς ως ενίσχυση του κεντρικού διοικητικού ελέγχου. Πρόσφατα μπήκε και το θέμα επανεξέτασης της κατανομής των ΚΑΠ. 

Σε κάθε περίπτωση, το άρθρο 8 αποτελεί μία από τις πιο ουσιαστικές και πολιτικά κρίσιμες διατάξεις του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, καθώς επηρεάζει άμεσα το μέλλον της διοικητικής οργάνωσης των δήμων και τον τρόπο λειτουργίας της αυτοδιοίκησης τα επόμενα χρόνια.

Πηγή: https://www.myota.gr/