Με τον όρο El Nino περιγράφεται μια εξαιρετικά ισχυρή εκδήλωση του κλιματικού φαινομένου που χαρακτηρίζεται από ανώμαλη και παρατεταμένη αύξηση της θερμοκρασίας των επιφανειακών υδάτων στον κεντροανατολικό ισημερινό Ειρηνικό Ωκεανό.

Ενώ ένα «κανονικό» El Nino εμφανίζεται ακανόνιστα κάθε 2-7 χρόνια, επηρεάζοντας την ατμοσφαιρική κυκλοφορία, ένα «Super El Nino» καταγράφεται όταν οι θερμοκρασιακές αποκλίσεις ξεπερνούν τη μέση τιμή κατά πάνω από 2°C.

Η τεράστια αυτή ποσότητα θερμότητας που απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα ενισχύει δραστικά τις κλιματικές επιπτώσεις σε παγκόσμια κλίμακα: προκαλεί ακραία καιρικά φαινόμενα, με καταστροφικές ξηρασίες σε ορισμένες περιοχές (όπως η Αυστραλία και η Νοτιοανατολική Ασία) και καταστροφικές πλημμύρες σε άλλες (όπως οι δυτικές ακτές της Νότιας Αμερικής), με σημαντικές συνέπειες για τα οικοσυστήματα, τη γεωργία και την παγκόσμια οικονομία.

El Niño: Πώς ανατρέπει το παγκόσμιο κλίμα

Το ENSO είναι σαν μια τεράστια φυσική «ταλάντωση» που επηρεάζει τόσο τον ωκεανό (θερμοκρασίες νερού) όσο και την ατμόσφαιρα (πιέσεις και ανέμους) στον ισημερινό Ειρηνικό.

Αποτελείται από δύο αντίθετες φάσεις:

• El Nino (θερμή φάση): Οι αληγείς άνεμοι εξασθενούν, επιτρέποντας στα θερμά νερά που είχαν συσσωρευτεί σε Ασία και Αυστραλία να κινηθούν προς τις ακτές της Νότιας Αμερικής (Περού, Εκουαδόρ). Ο ανατολικός Ειρηνικός θερμαίνεται έντονα, απελευθερώνοντας μεγάλες ποσότητες θερμότητας και υδρατμών και επηρεάζοντας το παγκόσμιο κλίμα.
• La Nina (ψυχρή φάση): Το αντίθετο φαινόμενο. Οι άνεμοι ενισχύονται, συσσωρεύοντας ακόμη περισσότερα θερμά νερά προς την Ασία, ενώ ψυχρά νερά ανεβαίνουν από τα βάθη κοντά στη Νότια Αμερική.

Τάση επόμενων μηνών: έρχεται Super Nino

Σύμφωνα με τις τελευταίες εκτιμήσεις του Ευρωπαϊκού Κέντρου, τους επόμενους μήνες (καλοκαίρι και φθινόπωρο) τα νερά του Ειρηνικού θα θερμανθούν γρήγορα, οδηγώντας σε ένα ισχυρό El Nino («super»).

Μιλάμε για Super El Nino όταν η θερμοκρασία των υδάτων ξεπερνά κατά +1,5°C έως +2°C τη μέση τιμή. Αυτή η επιπλέον θερμότητα μεταφέρεται στην ατμόσφαιρα, αλλάζοντας τη συμπεριφορά των ανέμων σε παγκόσμιο επίπεδο.

Παγκόσμιες επιπτώσεις

Το El Niño μεταβάλλει έντονα την παγκόσμια ατμοσφαιρική κυκλοφορία, προκαλώντας μια αλυσιδωτή αντίδραση («τηλεσυνδέσεις»).

Οι βασικές συνέπειες είναι:

• έντονες βροχοπτώσεις και πλημμύρες σε περιοχές του κεντροανατολικού Ειρηνικού και στις νότιες ΗΠΑ
• σοβαρές ξηρασίες σε Αυστραλία, Ινδονησία και Νοτιοανατολική Ασία
• αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας
• ισχυροί καύσωνες
• λεύκανση κοραλλιογενών υφάλων λόγω υπερθέρμανσης των υδάτων

Οι επιπτώσεις αυτές επηρεάζουν την αγροτική παραγωγή, τη διατροφική ασφάλεια και τη διαχείριση υδάτων.

Επιπτώσεις το καλοκαίρι και το φθινόπωρο σε Ευρώπη και Ελλάδα

Η σχέση του El Nino με το ευρωπαϊκό κλίμα είναι πιο έμμεση και πολύπλοκη, λόγω της απόστασης και της επίδρασης του Ατλαντικού. Ωστόσο, ένα ισχυρό El Nino μπορεί να επηρεάσει έμμεσα και την Ευρώπη και ως εκ τούτου και την Ελλάδα.

Ιστορικά έχει παρατηρηθεί ότι ένα έντονο El Niño:

• ενισχύει την παρουσία του υποτροπικού αφρικανικού αντικυκλώνα
• τον ωθεί πιο βόρεια, επηρεάζοντας τη Μεσόγειο

Σε αυτό το πλαίσιο, λειτουργεί ως «πολλαπλασιαστής ακραίων φαινομένων», ενισχύοντας:

• πιο έντονους και παρατεταμένους καύσωνες
• υψηλότερες θερμοκρασίες λόγω της ήδη υπάρχουσας υπερθέρμανσης του πλανήτη

Κίνδυνοι για το φθινόπωρο

Ένα πολύ θερμό καλοκαίρι αφήνει ως «κληρονομιά» μια Μεσόγειο με υψηλή θερμοκρασία, δηλαδή ένα ενεργειακό «απόθεμα» για το φθινόπωρο.

Παράλληλα:

• αλλάζει η πορεία των ατλαντικών συστημάτων
• περισσότερες κακοκαιρίες κατευθύνονται προς τη Μεσόγειο

Όταν αυτές οι διαταραχές συναντούν τα πολύ θερμά νερά:

• αυξάνεται ο κίνδυνος για έντονες καταιγίδες
• ευνοούνται τα λεγόμενα «flash floods» (αιφνίδιες πλημμύρες)
• δημιουργούνται ισχυρά και αυτοτροφοδοτούμενα συστήματα καταιγίδων

Τι είναι γνωστό μέχρι τώρα

Προς το παρόν δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστούν με ακρίβεια οι περιοχές που θα επηρεαστούν περισσότερο.

Τα διαθέσιμα μοντέλα επιτρέπουν μόνο:

• μια γενική εκτίμηση της κλιματικής τάσης
• μια εικόνα των πιθανών εξελίξεων, με βάση παρόμοια φαινόμενα του παρελθόντος